Thống kê động vật là hoạt động khoa học đếm số lượng cá thể trong một khu vực để phục vụ công tác bảo tồn, nền tảng cho các quy tắc ứng xử ngoài trời.

Thống kê động vật (Wildlife Census) là quá trình thu thập dữ liệu về số lượng, phân bố và mật độ của các loài động vật hoang dã trong một khu vực nhất định. Đây là một công việc khoa học, được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu, kiểm lâm và tổ chức bảo tồn. Mục tiêu chính là theo dõi sức khỏe của các quần thể động vật, đánh giá mức độ đa dạng sinh học và xác định các loài đang bị đe dọa.

Các phương pháp thống kê rất đa dạng, bao gồm:

Quan sát trực tiếp: Đếm số lượng cá thể nhìn thấy trên một tuyến đường hoặc tại một điểm cố định.

Bẫy ảnh (Camera Trapping): Sử dụng máy ảnh cảm biến chuyển động để ghi lại hình ảnh động vật đi qua. Tại Việt Nam, phương pháp này đã giúp ghi nhận sự hiện diện của các loài quý hiếm như Sao la và Mang lớn tại dãy Trường Sơn.

Phân tích dấu vết: Ghi nhận dấu chân, phân, hoặc các dấu hiệu khác của động vật để ước tính số lượng.

Dữ liệu thu được từ các cuộc thống kê này cung cấp cơ sở khoa học để các vườn quốc gia và khu bảo tồn đưa ra quy định bảo vệ phù hợp.

Bạn không trực tiếp thực hiện việc thống kê, nhưng hành động của bạn ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả và mục tiêu của công tác này. Dữ liệu từ thống kê động vật giúp xác định các khu vực nhạy cảm, nơi các loài đang sinh sản hoặc bị đe dọa. Từ đó, ban quản lý các vườn quốc gia như Cúc Phương, Cát Tiên hay Pù Luông sẽ đưa ra các quy định cụ thể.

Việc bạn tuân thủ các quy tắc như đi đúng đường mòn, giữ im lặng, hay không cắm trại ở khu vực cấm chính là cách bạn góp phần bảo vệ môi trường sống tự nhiên của các loài vật. Khi quần thể động vật ổn định, hệ sinh thái sẽ khỏe mạnh, và trải nghiệm khám phá thiên nhiên của bạn cũng trở nên trọn vẹn hơn. Hành động có trách nhiệm của bạn giúp đảm bảo các cuộc thống kê trong tương lai ghi nhận những con số tích cực.

Bảo vệ môi trường sống là ưu tiên hàng đầu. Bạn nên luôn đi trên các lối mòn có sẵn để tránh làm tổn hại thảm thực vật và gây xáo trộn đất. Việc này đặc biệt quan trọng tại các hệ sinh thái mỏng manh như rừng rêu ở Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà.

Khi gặp động vật hoang dã, bạn cần giữ khoảng cách an toàn và quan sát từ xa. Tuyệt đối không cho chúng ăn. Hành vi cho ăn làm thay đổi tập tính tự nhiên của động vật, khiến chúng phụ thuộc vào con người và có thể trở nên hung hăng để đòi thức ăn, như tình trạng của khỉ tại bán đảo Sơn Trà.

Nguyên tắc cơ bản nhất là “mang gì vào, mang thứ đó ra”. Bạn phải có trách nhiệm thu gom toàn bộ rác thải của mình, từ vỏ bánh kẹo đến chai nước, và mang về nơi xử lý đúng quy định. Đừng để lại bất cứ thứ gì trong tự nhiên.

Bảo vệ nguồn nước là hành động thiết yếu. Bạn nên cắm trại cách xa nguồn nước như sông, suối, hồ ít nhất 60 mét. Khi cần vệ sinh cá nhân hoặc rửa dụng cụ, hãy lấy nước và di chuyển ra xa nguồn, tránh để xà phòng hay hóa chất chảy trực tiếp xuống nước. Điều này giúp giữ cho nguồn nước sạch cho cả con người và sinh vật.

Mỗi vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên đều có những quy định riêng được xây dựng dựa trên đặc điểm hệ sinh thái và kết quả nghiên cứu khoa học. Bạn cần tìm hiểu và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này.

Các quy định thường bao gồm:

Không đốt lửa trại hoặc chỉ đốt ở những nơi được cho phép.

Không lấy bất kỳ tài nguyên thiên nhiên nào, dù là một cành cây, một bông hoa hay một hòn đá.

Không gây tiếng ồn lớn làm ảnh hưởng đến đời sống của động vật.

Ví dụ, tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, việc tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về tour tuyến giúp bảo vệ hệ thống hang động và các loài sinh vật đặc hữu.

Khi khám phá các vùng đất mới, bạn nên ưu tiên các phương thức di chuyển ít tác động đến môi trường. Đồng thời, việc thuê người dẫn đường địa phương không chỉ giúp bạn có một chuyến đi an toàn mà còn góp phần tạo sinh kế cho cộng đồng, khuyến khích họ tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Tôn trọng văn hóa, phong tục của người dân bản địa là một phần quan trọng của du lịch có trách nhiệm. Hãy tìm hiểu trước về các quy tắc ứng xử, trang phục và những điều cấm kỵ tại điểm đến, đặc biệt là khi đi trekking qua các bản làng ở vùng cao như Hà Giang hay Sapa.

Các lựa chọn lưu trú như eco-lodge, homestay của người dân địa phương, hoặc các trạm kiểm lâm thường có tác động môi trường thấp hơn các khu nghỉ dưỡng lớn. Việc lựa chọn những nơi này giúp hỗ trợ kinh tế địa phương và khuyến khích các mô hình du lịch bền vững. Những cơ sở này thường sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả và có các biện pháp xử lý rác thải tốt hơn.

Tại sao tôi không nên cho động vật hoang dã ăn?

Việc này làm chúng mất khả năng tìm kiếm thức ăn tự nhiên, trở nên phụ thuộc và có thể gây nguy hiểm cho con người.

Nguyên tắc quan trọng nhất của Leave No Trace là gì?

Nguyên tắc cốt lõi là bạn phải mang tất cả rác thải của mình ra khỏi khu vực tự nhiên và xử lý đúng cách.

Làm thế nào để bảo vệ nguồn nước khi đi trekking?

Bạn hãy cắm trại cách nguồn nước ít nhất 60 mét và không dùng xà phòng hay chất tẩy rửa trực tiếp trong sông suối.

Xem thêm các thiết bị dã ngoại cần thiết cho một chuyến đi có trách nhiệm tại WeTrek.vn.