Bẫy địa hình dưới nước là các đặc điểm tự nhiên hoặc nhân tạo có thể giữ chặt người hoặc thuyền, như cây đổ, đá khoét, làm tăng mức độ nguy hiểm.

Bẫy địa hình (Terrain Trap) trong các môn thể thao dưới nước là những đặc điểm tự nhiên hoặc nhân tạo của sông, hồ, hoặc bờ biển làm gia tăng hậu quả của một sự cố. Nó không gây ra tai nạn, nhưng một khi bạn mắc sai lầm, ví dụ như lật thuyền, bẫy địa hình sẽ khiến tình huống trở nên nghiêm trọng hơn. Thay vì chỉ là một cú lật thuyền và bơi vào bờ, bạn có thể bị mắc kẹt, bị giữ dưới nước hoặc bị va đập.

Lực của nước chảy là rất lớn, ngay cả ở tốc độ chậm. Khi một người hoặc một chiếc thuyền bị kẹt trong bẫy địa hình, toàn bộ lực của dòng nước sẽ dồn vào vật thể đó. Áp lực này đủ sức giữ chặt một người chèo thuyền dưới nước hoặc làm gãy đôi một chiếc thuyền kayak. Nguy hiểm chính là việc bẫy địa hình biến một tình huống có thể kiểm soát thành một cuộc cứu hộ khẩn cấp.

Môi trường sông nước Việt Nam có nhiều dạng bẫy địa hình đặc thù. Bạn cần nhận biết chúng để đảm bảo an toàn.

Đây là những vật cản cho phép nước chảy xuyên qua nhưng giữ lại các vật thể lớn như người hoặc thuyền. Chúng cực kỳ nguy hiểm.

• Cây đổ, cành cây ngập nước, bụi rậm ven sông.
• Hệ thống rễ chằng chịt của rừng ngập mặn như ở Cần Giờ hoặc Cà Mau.
• Rác thải công trình, hàng rào cũ dưới mặt nước.

Ví dụ: Trên sông Nho Quế, Hà Giang, các cây gỗ hoặc bụi cây mọc sát mép nước có thể trở thành lưới lọc nguy hiểm khi nước dâng cao.

Là những tảng đá bị dòng nước xói mòn bên dưới, tạo ra một hốc hoặc hang ngầm ngay dưới mặt nước. Dòng chảy có thể đẩy người hoặc thuyền vào khoảng trống này và giữ họ ở đó.

Ví dụ: Các đảo đá vôi ở Vịnh Hạ Long và Vịnh Lan Hạ có vô số tảng đá bị sóng biển bào mòn chân. Khi chèo thuyền kayak hoặc SUP quá gần, bạn có nguy cơ bị sóng đẩy vào các hốc đá này, đặc biệt khi thủy triều thay đổi.

Lỗ xoáy, hay còn gọi là “lỗ giữ” (keeper), là một dòng nước tuần hoàn cực mạnh hình thành bên dưới các chướng ngại vật như đập, thác nước thấp hoặc tảng đá lớn. Nước đổ qua vật cản, xoáy ngược lại bề mặt và tạo ra một vòng lặp giữ chặt mọi thứ.

Ví dụ: Các đập tràn thủy lợi nhỏ có mặt ở khắp các vùng nông thôn Việt Nam. Chúng trông vô hại nhưng lại tạo ra những lỗ xoáy tử thần ở hạ lưu. Người chèo thuyền phải luôn đi vòng qua chúng từ khoảng cách an toàn.

Những địa hình này trở thành bẫy khi mực nước thay đổi đột ngột. Thủy triều dâng cao có thể bịt kín lối ra của một hang biển, nhốt người chèo thuyền bên trong. Ở các hẻm núi sông, một trận mưa lớn ở thượng nguồn cũng làm nước dâng nhanh chóng, không có lối thoát lên bờ.

Ví dụ: Khám phá các hang luồn ở Vịnh Hạ Long bằng kayak rất thú vị, nhưng bạn phải tính toán chính xác thời gian thủy triều lên xuống để không bị mắc kẹt.

An toàn luôn bắt đầu từ việc phòng ngừa. Hãy áp dụng các nguyên tắc sau trong mỗi chuyến đi.

• Quan sát từ xa: Luôn nhìn về phía hạ lưu để xác định các mối nguy hiểm tiềm tàng trước khi bạn đến quá gần. Dừng lại và lên bờ quan sát nếu bạn không chắc chắn.
• Đọc dòng chảy: Học cách nhận biết các dấu hiệu trên mặt nước. Nước chảy êm và tối màu thường báo hiệu vùng nước sâu và an toàn. Nước sủi bọt hoặc tạo thành đường gợn sóng có thể che giấu đá ngầm hoặc các vật cản khác.
• Kiểm tra thông tin địa phương: Hỏi người dân địa phương hoặc hướng dẫn viên về các điều kiện nguy hiểm trên tuyến đường của bạn. Kiểm tra dự báo thời tiết và lịch thủy triều trước khi khởi hành.
• Giữ khoảng cách an toàn: Đừng chèo thuyền quá gần các vật cản rõ ràng như cây đổ, vách đá hoặc các công trình nhân tạo.
• Bảo vệ môi trường: Không xả rác. Rác thải nhựa và các vật dụng khác có thể tạo thành bẫy địa hình nhân tạo, gây hại cho cả con người và hệ sinh thái thủy sinh.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng về kỹ năng và trang bị giúp bạn xử lý tốt hơn khi gặp sự cố.

• Kỹ năng: Tham gia các khóa học chèo thuyền và cứu hộ trên sông. Nắm vững kỹ thuật tự cứu hộ và cách hỗ trợ đồng đội. Biết cách bơi chủ động trong dòng nước chảy để tránh các chướng ngại vật.
• Trang bị: Luôn mặc áo phao cứu sinh (PFD) đúng kích cỡ và chất lượng. Đội mũ bảo hiểm khi đi trên sông có đá. Mang theo dây ném cứu sinh (throw rope) và một con dao cứu hộ để cắt dây nếu cần.

Lưới lọc (Strainer) là một trong những loại nguy hiểm nhất vì dòng nước chảy xuyên qua nhưng giữ lại mọi vật thể.

Ưu tiên an toàn bản thân trước, rời khỏi thuyền nếu cần và bơi tích cực đến nơi an toàn.

Ít nguy hiểm hơn sông có dòng chảy, nhưng bạn vẫn cần chú ý cây ngập nước hoặc các công trình gần bờ.

Chuẩn bị tốt kỹ năng và trang bị phù hợp là yếu tố quyết định sự an toàn của bạn. Xem các sản phẩm áo phao, mũ bảo hiểm và dụng cụ an toàn tại WeTrek.vn.