Biên độ phơi sáng (Exposure Latitude) là một thuật ngữ quan trọng trong nhiếp ảnh. Nó mô tả khoảng dung sai của phim hoặc cảm biến kỹ thuật số đối với việc phơi sáng. Nói đơn giản, đây là giới hạn cho phép bạn chụp một bức ảnh hơi thiếu sáng hoặc hơi dư sáng mà vẫn có thể cứu lại được các chi tiết ở vùng tối và vùng sáng nhất trong quá trình hậu kỳ. Với người đam mê chụp ảnh ngoài trời, hiểu rõ khái niệm này là chìa khóa để tạo ra những bức ảnh phong cảnh ấn tượng, đặc biệt là trong điều kiện ánh sáng phức tạp của thiên nhiên Việt Nam.

Thiên nhiên hoang dã hiếm khi có điều kiện ánh sáng hoàn hảo. Bạn thường xuyên phải đối mặt với những khung cảnh có độ tương phản rất cao. Biên độ phơi sáng rộng giúp bạn giải quyết những thách thức này.

Xử lý các khung cảnh tương phản cao

Các chuyến đi của bạn luôn đầy ắp những khoảnh khắc như vậy.

• Bình minh trên biển: Khi bạn chụp cảnh mặt trời mọc ở Mũi Đôi, Khánh Hòa, bạn sẽ có một vùng trời rất sáng và một vùng tiền cảnh bãi đá còn chìm trong bóng tối. Cảm biến có biên độ phơi sáng rộng sẽ giúp ghi lại chi tiết của cả hai vùng này trên cùng một khung hình.
• Thác nước giữa rừng: Ánh nắng xuyên qua tán lá rừng Cúc Phương và chiếu xuống dòng thác tạo ra những đốm sáng gắt xen kẽ với những vùng tối sâu. Nếu biên độ phơi sáng hẹp, bạn sẽ phải chọn một trong hai. Hoặc là thác nước bị cháy sáng mất chi tiết, hoặc là khu vực xung quanh tối đen.
• Chụp ảnh trong hang động: Khi khám phá hang Sơn Đoòng, luồng sáng mặt trời chiếu từ các hố sụt xuống tạo ra sự chênh lệch ánh sáng cực lớn so với các khu vực tối bên trong hang. Biên độ phơi sáng quyết định khả năng tái tạo chi tiết của cả luồng sáng và cấu trúc thạch nhũ trong bóng tối.

Linh hoạt hơn trong hậu kỳ

Một biên độ phơi sáng rộng đồng nghĩa với việc cảm biến máy ảnh thu được nhiều thông tin ánh sáng hơn và lưu vào file RAW. Điều này mang lại cho bạn nhiều lợi thế khi chỉnh sửa ảnh. Bạn có thể kéo sáng các vùng tối để thấy rõ chi tiết hơn mà không bị nhiễu (noise). Bạn cũng có thể giảm sáng các vùng bị dư sáng nhẹ để lấy lại màu sắc và chi tiết, ví dụ như màu của mây trời khi chụp hoàng hôn ở Tà Xùa.

An toàn trước thời tiết khó lường

Khi trekking trên các cung đường núi như Lảo Thẩn hay Tà Chì Nhù, thời tiết thay đổi rất nhanh. Mây và nắng có thể thay đổi liên tục, khiến bạn không có đủ thời gian để điều chỉnh thông số phơi sáng một cách hoàn hảo cho mọi bức ảnh. Biên độ phơi sáng tốt cho phép bạn có một khoảng an toàn. Các lỗi phơi sáng nhỏ có thể dễ dàng được khắc phục mà không làm hỏng bức ảnh.

Bạn có thể áp dụng nhiều kỹ thuật và phương pháp để tận dụng tối đa biên độ phơi sáng của thiết bị.

• Luôn chụp ở định dạng RAW: Đây là điều quan trọng nhất. File RAW chứa toàn bộ dữ liệu thô mà cảm biến thu được. Nó cung cấp biên độ phơi sáng tối đa để bạn chỉnh sửa. File JPEG đã qua xử lý và nén, làm mất rất nhiều thông tin và hạn chế khả năng cứu sáng, cứu tối.
• Sử dụng kỹ thuật Bracketing (Chụp phơi sáng nhiều tấm): Kỹ thuật này bao gồm việc chụp liên tiếp 3, 5 hoặc 7 tấm ảnh của cùng một cảnh với các mức phơi sáng khác nhau (ví dụ: một tấm đúng sáng, một tấm thiếu sáng, một tấm dư sáng). Sau đó, bạn có thể kết hợp chúng lại bằng phần mềm để tạo ra một bức ảnh HDR (High Dynamic Range), lưu giữ chi tiết trên toàn bộ dải sáng. Kỹ thuật này rất hữu ích khi chụp phong cảnh hoàng hôn trên đầm Lập An, Huế.
• Dùng kính lọc GND (Graduated Neutral Density): Kính lọc GND là một công cụ hữu hiệu cho các nhiếp ảnh gia phong cảnh. Nó có một nửa tối và một nửa trong suốt, giúp bạn cân bằng ánh sáng giữa vùng trời sáng và mặt đất tối hơn. Khi chụp ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải vào mùa lúa chín, kính lọc GND sẽ giúp bầu trời không bị cháy sáng mà vẫn giữ được màu vàng óng của lúa.
• Theo dõi biểu đồ Histogram: Hãy tập thói quen xem biểu đồ Histogram trên màn hình máy ảnh sau mỗi lần chụp. Nó cho bạn biết sự phân bổ của các vùng sáng, tối và trung tính trong ảnh. Nếu biểu đồ bị dồn hết về bên trái hoặc bên phải, bạn có thể đã chụp thiếu sáng hoặc dư sáng quá mức, vượt ngoài biên độ phơi sáng của máy.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng giúp bạn có những bức ảnh đẹp và một chuyến đi an toàn.

Thời điểm và địa điểm

Ánh sáng vào "giờ vàng" (golden hour) lúc bình minh và hoàng hôn thường mềm mại và có độ tương phản thấp hơn. Điều này giúp máy ảnh của bạn xử lý cảnh vật dễ dàng hơn. Hãy lên kế hoạch đến điểm chụp, ví dụ như đỉnh Fansipan, trước khi mặt trời mọc. Lựa chọn nơi lưu trú như homestay hoặc eco-lodge gần địa điểm chụp giúp bạn không bỏ lỡ khoảnh khắc ánh sáng đẹp nhất.

Bảo quản thiết bị

Khi đi vào rừng rậm hoặc các vùng ẩm ướt như Vườn quốc gia Ba Bể, hãy dùng túi khô để bảo vệ máy ảnh, flycam và pin. Pin sẽ hết nhanh hơn trong thời tiết lạnh, vì vậy hãy giữ chúng trong túi áo để giữ ấm. Luôn mang theo pin và thẻ nhớ dự phòng. Trước khi bay flycam, hãy kiểm tra quy định của địa phương, đặc biệt là tại các khu bảo tồn thiên nhiên và khu vực biên giới.

Hiểu rõ về biên độ phơi sáng giúp bạn làm chủ thiết bị và ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng trong mọi chuyến đi.

Biên độ phơi sáng và Dải tương phản động (Dynamic Range) có giống nhau không?

Chúng liên quan chặt chẽ, dải tương phản động là khả năng của cảm biến, còn biên độ phơi sáng là mức độ sai số phơi sáng mà bạn có thể chấp nhận.

Chụp file JPEG có ảnh hưởng đến biên độ phơi sáng không?

Có, file JPEG nén dữ liệu và giảm đáng kể biên độ phơi sáng có thể sử dụng được so với file RAW.

Làm sao để biết ảnh của tôi bị mất chi tiết vùng sáng hoặc tối?

Kiểm tra biểu đồ Histogram trên máy ảnh, nếu đồ thị bị cắt ở hai cạnh tức là bạn đã mất chi tiết.

Xem thêm các thiết bị nhiếp ảnh và phụ kiện dã ngoại chuyên dụng tại WeTrek.vn.