Bộ lông mùa sinh sản là bộ lông sặc sỡ mà nhiều loài chim, đặc biệt là con đực, thay vào mùa giao phối để thu hút bạn tình và khẳng định lãnh thổ.

Bộ lông mùa sinh sản, hay còn gọi là bộ lông nuptial, là bộ lông mà nhiều loài chim phát triển trong mùa giao phối. Bộ lông này thường có màu sắc rực rỡ, hoa văn phức tạp và các chi tiết trang trí đặc biệt như mào dài, lông đuôi nổi bật hoặc các mảng màu óng ánh. Mục đích chính của nó là để thu hút con cái và cạnh tranh với các con đực khác.

Sự thay đổi này là một trong những hiện tượng tự nhiên hấp dẫn nhất đối với người yêu thiên nhiên và nhiếp ảnh gia động vật hoang dã. Khi mùa sinh sản kết thúc, chim sẽ thay lông một lần nữa để trở về bộ lông ngoài mùa sinh sản (Non-breeding Plumage). Bộ lông này thường có màu sắc kém nổi bật hơn, giúp chúng ngụy trang tốt hơn và tránh kẻ săn mồi.

Đối với những người tham gia các hoạt động khám phá thiên nhiên như birdwatching (quan sát chim) hay nhiếp ảnh hoang dã, mùa sinh sản là thời điểm vàng. Việc quan sát bộ lông lộng lẫy của các loài chim mang lại những trải nghiệm độc đáo.

• Màu sắc ấn tượng: Các loài chim phô diễn những màu sắc đẹp nhất của chúng. Ví dụ, chim Trảu đầu hung (Chestnut-headed Bee-eater) có phần đầu màu nâu đỏ rực rỡ, còn chim Đuôi cụt bụng vằn (Bar-bellied Pitta) lại có phần bụng màu xanh dương và đỏ nổi bật. Những màu sắc này khiến việc nhận dạng và chụp ảnh chúng trở nên thú vị hơn.
• Hành vi độc đáo: Bộ lông đẹp thường đi kèm với các hành vi tán tỉnh đặc trưng. Bạn có thể chứng kiến những điệu nhảy, màn khoe mẽ hoặc các cuộc rượt đuổi trên không. Đây là những khoảnh khắc quý giá, cho thấy đời sống tự nhiên của các loài động vật hoang dã.
• Dễ nhận diện hơn: Bộ lông mùa sinh sản là một đặc điểm nhận dạng quan trọng. Nhiều loài chim vốn khó phân biệt lại trở nên dễ dàng xác định hơn trong giai đoạn này, giúp những người mới bắt đầu quan sát chim học hỏi nhanh hơn.

Thời gian lý tưởng để quan sát bộ lông mùa sinh sản của chim ở Việt Nam thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7. Đây là lúc thời tiết thuận lợi và hầu hết các loài chim bước vào mùa giao phối. Dưới đây là một số điểm đến nổi bật bạn nên ghé thăm.

Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình)

Cúc Phương là một trong những địa điểm quan sát chim hàng đầu Việt Nam. Vào mùa sinh sản, bạn có cơ hội nhìn thấy Gà lôi lam mào trắng (Edwards's Pheasant) hay các loài chim có màu sắc đẹp như Gõ kiến xanh gáy vàng (Lesser Yellownape). Các tuyến trekking trong rừng già là nơi lý tưởng để tìm kiếm và ghi lại hình ảnh của chúng.

Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai)

Cát Tiên là ngôi nhà của nhiều loài chim quý hiếm. Mùa sinh sản là lúc Gà so cổ hung (Rufous-throated Partridge) và chim Sả mỏ rộng (Black-and-red Broadbill) khoe sắc. Bạn có thể kết hợp trekking, đạp xe xuyên rừng hoặc đi thuyền trên sông Đồng Nai để tăng cơ hội quan sát. Lưu trú tại các eco-lodge trong vùng lõi giúp bạn tiếp cận thiên nhiên từ sáng sớm.

Vùng núi Tây Bắc (Sa Pa, Mù Cang Chải)

Các khu vực núi cao phía Bắc là nơi sinh sống của các loài chim đặc hữu với bộ lông ấn tượng. Mùa xuân là thời điểm lý tưởng để tìm kiếm chim Hút mật họng đen (Gould's Sunbird) hay chim Khướu mỏ quặp mày trắng (White-browed Scimitar Babbler). Hành trình trekking qua các bản làng và ruộng bậc thang mang lại trải nghiệm kép về thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp)

Đối với các loài chim nước, Tràm Chim là một điểm đến không thể bỏ qua. Mùa sinh sản là lúc các loài Diệc, Cò, Giang sen (Painted Stork) khoác lên mình bộ lông đẹp nhất. Di chuyển bằng xuồng máy qua các con rạch giữa rừng tràm là cách tốt nhất để tiếp cận và quan sát chúng trong môi trường sống tự nhiên.

Để chuyến đi quan sát chim trọn vẹn và bền vững, bạn cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Điều này không chỉ giúp bạn có trải nghiệm tốt hơn mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống của các loài chim.

• Giữ im lặng và khoảng cách: Luôn giữ im lặng khi di chuyển trong rừng. Sử dụng ống nhòm hoặc ống kính tele để quan sát từ xa, tránh làm chim hoảng sợ hoặc bỏ tổ.
• Không sử dụng âm thanh dụ chim: Việc phát lại tiếng chim để thu hút chúng có thể gây căng thẳng và làm gián đoạn hành vi tự nhiên, đặc biệt là trong mùa sinh sản.
• Chọn trang phục phù hợp: Mặc quần áo có màu sắc hòa hợp với thiên nhiên như xanh lá, nâu hoặc xám để tránh bị phát hiện.
• Không để lại dấu vết: Mang rác của bạn ra khỏi rừng và đi theo các lối mòn có sẵn để giảm thiểu tác động đến môi trường.
• Hỗ trợ cộng đồng địa phương: Thuê hướng dẫn viên bản địa và sử dụng các dịch vụ du lịch sinh thái để đóng góp vào kinh tế địa phương và khuyến khích bảo tồn.

Bộ lông mùa sinh sản có ở tất cả các loài chim không?

Không, chỉ một số loài chim, chủ yếu là con đực, mới có sự thay đổi bộ lông rõ rệt trong mùa sinh sản.

Sau mùa sinh sản, bộ lông này sẽ ra sao?

Sau mùa sinh sản, chim sẽ thay lông sang bộ lông ngoài mùa sinh sản với màu sắc kém nổi bật hơn để ngụy trang.

Thời gian tốt nhất trong ngày để quan sát chim là khi nào?

Thời gian tốt nhất để quan sát chim thường là vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi chúng hoạt động mạnh nhất.

Để chuẩn bị tốt nhất cho chuyến đi quan sát thiên nhiên, bạn hãy xem các loại ống nhòm và trang phục dã ngoại chuyên dụng tại WeTrek.vn.