Căn chỉnh cực (Polar Alignment) là gì?

Căn chỉnh cực là kỹ thuật thiết lập giá đỡ máy ảnh chuyên dụng, gọi là giá đỡ xích đạo (Equatorial Mount), sao cho trục quay của nó hoàn toàn song song với trục quay của Trái Đất. Khi căn chỉnh đúng, giá đỡ sẽ xoay cùng tốc độ với Trái Đất nhưng theo chiều ngược lại. Điều này giúp máy ảnh của bạn "khóa" mục tiêu vào các ngôi sao. Kết quả là bạn có thể phơi sáng trong nhiều phút mà không tạo ra vệt sao.

Đối với nhiếp ảnh gia phong cảnh và thiên văn ngoài trời, kỹ thuật này là nền tảng để tạo ra những bức ảnh bầu trời đêm sắc nét. Nó cho phép bạn ghi lại các chi tiết mờ của dải Ngân Hà (Milky Way) hoặc các tinh vân xa xôi mà mắt thường khó thấy.

Tầm quan trọng của Căn chỉnh cực trong nhiếp ảnh ngoài trời

Khi bạn chụp ảnh với thời gian phơi sáng dài, sự tự quay của Trái Đất khiến các ngôi sao di chuyển trên bầu trời. Nếu không có Căn chỉnh cực, các ngôi sao sẽ hiện lên dưới dạng các vệt sáng mờ, làm mất chi tiết của ảnh. Việc căn chỉnh chính xác mang lại nhiều lợi ích cụ thể cho các chuyến đi săn ảnh của bạn.

- Chụp ảnh sắc nét: Các ngôi sao hiện lên dưới dạng những chấm sáng rõ nét, không bị kéo thành vệt. Điều này làm tăng độ chi tiết và chất lượng tổng thể của bức ảnh.

- Phơi sáng lâu hơn: Bạn có thể tăng thời gian phơi sáng lên vài phút. Việc này giúp cảm biến máy ảnh thu được nhiều ánh sáng hơn từ các vật thể mờ như tinh vân hoặc các thiên hà xa.

- Chất lượng ảnh tốt hơn: Phơi sáng lâu hơn cho phép bạn sử dụng ISO thấp hơn. ISO thấp giúp giảm nhiễu (noise) và cải thiện dải tương phản động (dynamic range), tạo ra những bức ảnh trong và mịn màng.

Ví dụ, khi săn ảnh dải Ngân Hà tại Tà Xùa (Sơn La) hoặc Y Tý (Lào Cai), Căn chỉnh cực chính xác giúp bạn chụp phơi sáng 3-4 phút. Bức ảnh cuối cùng sẽ ghi lại được những đám mây bụi và màu sắc tinh tế của lõi Ngân Hà mà một bức ảnh phơi sáng 30 giây không thể hiện được.

Các bước thực hiện Căn chỉnh cực tại Việt Nam

Ở Bắc bán cầu như Việt Nam, chúng ta sử dụng Sao Bắc Đẩu (Polaris) làm điểm tham chiếu. Ngôi sao này nằm rất gần trục quay thiên thể phía bắc của Trái Đất.

1. Chuẩn bị thiết bị

Bạn cần một bộ thiết bị cơ bản:

- Chân máy (Tripod) vững chắc.

- Giá đỡ xích đạo (Equatorial Mount) hoặc bộ theo dõi sao (Star Tracker).

- Máy ảnh và ống kính.

- Kính ngắm cực (Polar Scope) đi kèm giá đỡ.

2. Tìm Sao Bắc Đẩu (Polaris)

Cách dễ nhất để tìm Sao Bắc Đẩu là thông qua chòm sao Đại Hùng (Ursa Major/The Big Dipper). Hãy tìm hai ngôi sao ở rìa ngoài của "gáo nước" trong chòm sao này. Kẻ một đường thẳng tưởng tượng qua hai ngôi sao đó và kéo dài khoảng năm lần khoảng cách giữa chúng. Bạn sẽ gặp một ngôi sao sáng đơn độc, đó chính là Sao Bắc Đẩu.

3. Thiết lập ban đầu

- Đặt chân máy trên mặt đất bằng phẳng và chắc chắn. Sử dụng la bàn hoặc ứng dụng điện thoại để hướng trục của giá đỡ về phía bắc.

- Điều chỉnh thang đo vĩ độ trên giá đỡ khớp với vĩ độ hiện tại của bạn. Ví dụ, nếu bạn đang ở Hà Giang, hãy đặt vĩ độ khoảng 23°. Nếu bạn ở khu vực Mũi Dinh, Ninh Thuận, hãy đặt khoảng 11.5°.

4. Tinh chỉnh qua Kính ngắm cực

- Nhìn qua Kính ngắm cực. Bạn sẽ thấy một lưới kẻ với vòng tròn và hình Sao Bắc Đẩu nhỏ.

- Sử dụng các ứng dụng di động như Polar Scope Align Pro. Ứng dụng sẽ cho bạn biết vị trí chính xác của Sao Bắc Đẩu trên lưới ngắm tại thời điểm và địa điểm của bạn.

- Dùng các núm điều chỉnh phương vị (azimuth) và độ cao (altitude) trên giá đỡ để di chuyển Sao Bắc Đẩu vào đúng vị trí đó trên lưới ngắm. Khi hoàn tất, bạn đã căn chỉnh thành công.

Kinh nghiệm thực địa cho nhiếp ảnh gia

- Lựa chọn địa điểm: Ưu tiên những nơi có độ cao lớn, không khí trong và ít ô nhiễm ánh sáng. Các địa điểm như cao nguyên Mộc Châu, vùng núi Y Tý, hoặc các bãi biển vắng người ở Phú Yên và Bình Định là lựa chọn tốt. Trước chuyến đi, hãy kiểm tra bản đồ ô nhiễm ánh sáng (Light Pollution Map).

- Thời điểm tác nghiệp: Chọn những đêm không trăng (New Moon) hoặc khi mặt trăng chưa mọc. Mùa khô ở Việt Nam, từ tháng 11 đến tháng 4, thường có bầu trời trong và ổn định hơn.

- Bảo quản thiết bị: Độ ẩm cao ở vùng núi hoặc ven biển có thể gây ra hiện tượng đọng sương trên ống kính. Hãy mang theo túi hút ẩm silica và tấm sưởi ống kính (Lens Warmer). Ban đêm nhiệt độ xuống thấp, pin sẽ hết nhanh hơn. Luôn giữ pin dự phòng trong túi áo để giữ ấm.

- An toàn và tôn trọng địa phương: Khi tác nghiệp ở các bản làng vùng cao, hãy di chuyển nhẹ nhàng vào ban đêm để không làm phiền người dân. Luôn giữ gìn vệ sinh môi trường, không để lại rác thải sau buổi chụp.

Câu hỏi thường gặp

Cần Căn chỉnh cực khi chụp dải Ngân Hà không?

Có, Căn chỉnh cực giúp bạn phơi sáng lâu hơn để thu được nhiều chi tiết của dải Ngân Hà mà không làm sao bị vệt.

Không có Kính ngắm cực có căn chỉnh được không?

Có, bạn có thể sử dụng phương pháp căn chỉnh trôi (Drift Alignment) hoặc các ứng dụng trên điện thoại nhưng quá trình này phức tạp và mất thời gian hơn.

Thời gian thực hiện Căn chỉnh cực mất bao lâu?

Một người có kinh nghiệm có thể hoàn thành việc Căn chỉnh cực chính xác trong khoảng 5 đến 10 phút.

Xem các loại chân máy ảnh chuyên dụng và phụ kiện chụp ảnh thiên văn tại WeTrek.vn.