Cấp độ dòng sông là hệ thống phân loại độ khó của sông dựa trên tốc độ dòng chảy, sóng, ghềnh và chướng ngại vật, giúp bạn chọn đúng chuyến đi.

Tại sao bạn cần biết về cấp độ dòng sông?

Hiểu rõ về Cấp độ dòng sông (River Grade (Class)) giúp bạn đảm bảo an toàn cho bản thân và đồng đội. Hệ thống này cung cấp một ngôn ngữ chung cho cộng đồng thể thao dưới nước, từ chèo thuyền kayak, SUP đến packrafting. Dựa vào cấp độ, bạn sẽ đánh giá được một đoạn sông có phù hợp với kỹ năng của mình không. Nó giúp bạn quyết định nên tham gia một chuyến đi hay không, cần chuẩn bị những thiết bị gì, và lường trước các thử thách sẽ đối mặt. Ví dụ, một người mới bắt đầu không nên thử sức ở dòng sông Cấp III, nơi đòi hỏi kỹ năng điều khiển thuyền và xử lý tình huống phức tạp. Việc đánh giá sai cấp độ sông là một trong những nguyên nhân chính gây ra các tai nạn không đáng có.

Hệ thống phân loại quốc tế (International Scale of River Difficulty)

Hệ thống phân loại quốc tế chia độ khó của các dòng sông thành sáu cấp độ, từ Cấp I (dễ) đến Cấp VI (cực kỳ nguy hiểm). Đây là tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới để mô tả điều kiện của một đoạn sông cụ thể. Mỗi cấp độ thể hiện sự kết hợp của các yếu tố như tốc độ dòng chảy, độ lớn của sóng, sự phức tạp của các ghềnh đá và những nguy hiểm tiềm ẩn khác. Tại Việt Nam, hệ thống này giúp các nhà điều hành tour và người chèo thuyền tự do xác định lộ trình phù hợp.

Cấp I: Dễ (Easy)

Dòng chảy ở cấp độ này di chuyển chậm, có gợn sóng nhỏ và ít chướng ngại vật. Các mối nguy hiểm dễ dàng nhận biết và tránh né. Đây là cấp độ lý tưởng cho người mới bắt đầu, gia đình có trẻ nhỏ, hoặc những ai muốn một chuyến đi thư giãn. Các hoạt động phù hợp bao gồm chèo SUP, kayak du lịch hoặc canoeing. Kỹ năng cứu hộ cơ bản vẫn cần thiết nhưng rủi ro thấp.
Ví dụ tại Việt Nam: Hồ Tuyền Lâm (Đà Lạt), sông Sài Gòn đoạn trong thành phố, hồ Ba Bể (Bắc Kạn).

Cấp II: Sơ cấp (Novice)

Sông Cấp II có dòng chảy nhanh hơn, các ghềnh đơn giản và luồng nước rõ ràng. Bạn sẽ gặp những con sóng cao đến 1 mét và một vài chướng ngại vật như đá ngầm nhỏ. Người chèo cần có kỹ năng điều khiển thuyền cơ bản để đi đúng luồng. Đây là cấp độ tuyệt vời để nâng cao kỹ năng sau khi đã quen với Cấp I.
Ví dụ tại Việt Nam: Sông Nho Quế (Hà Giang) đoạn du lịch phổ thông, sông Son (Quảng Bình) vào mùa khô.

Cấp III: Trung cấp (Intermediate)

Đây là cấp độ có những thử thách thực sự. Dòng chảy nhanh, sóng lớn và không đều, các ghềnh đá phức tạp hơn. Bạn cần kỹ năng điều khiển thuyền tốt để di chuyển qua các luồng hẹp và tránh chướng ngại vật. Các cú lật thuyền có thể xảy ra. Cấp độ này đòi hỏi người chèo phải có kinh nghiệm và kỹ năng cứu hộ tốt. Thiết bị chuyên dụng như thuyền kayak vượt thác (whitewater kayak) và mũ bảo hiểm là bắt buộc.
Ví dụ tại Việt Nam: Một số đoạn trên sông Chày (Quảng Bình), sông Đà khu vực gần Hòa Bình vào mùa nước vừa.

Cấp IV: Nâng cao (Advanced)

Sông Cấp IV mạnh mẽ và khó lường. Các ghềnh dài, sóng lớn, và dòng chảy xiết đòi hỏi kỹ năng điều khiển thuyền chính xác. Chướng ngại vật và các mối nguy hiểm tiềm tàng xuất hiện nhiều. Người chèo cần có kinh nghiệm dày dặn, khả năng đọc dòng nước tốt và kỹ năng cứu hộ thành thạo. Việc trinh sát các đoạn ghềnh trước khi đi qua là điều cần thiết.
Ví dụ tại Việt Nam: Các đoạn sông ở vùng núi Tây Bắc hoặc Tây Nguyên thường được các nhóm thám hiểm chuyên nghiệp khai thác.

Cấp V: Chuyên gia (Expert)

Đây là giới hạn của các môn thể thao chèo thuyền. Các đoạn sông Cấp V có ghềnh cực dài, dòng chảy dữ dội, dốc lớn và nhiều chướng ngại vật không thể tránh né. Một sai lầm nhỏ cũng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Chỉ những chuyên gia với kỹ năng đỉnh cao, thiết bị hoàn hảo và đội cứu hộ chuyên nghiệp mới tham gia ở cấp độ này.
Ví dụ tại Việt Nam: Ít được khai thác thương mại, chỉ dành cho các đoàn thám hiểm quốc tế hoặc vận động viên chuyên nghiệp tại các con sông hiểm trở.

Cấp VI: Cực kỳ nguy hiểm (Extreme and Exploratory)

Các dòng sông ở cấp độ này gần như không thể đi qua hoặc chưa từng được chinh phục. Mức độ nguy hiểm đến tính mạng là cao nhất. Các chuyến đi ở Cấp VI mang tính thám hiểm và đối mặt với rủi ro cực lớn.

Chọn hoạt động và thiết bị phù hợp

Lựa chọn đúng thiết bị là yếu tố sống còn.
• Cấp I-II: Phù hợp với thuyền kayak du lịch (touring kayak), thuyền bơm hơi (inflatable kayak), packraft và SUP. Bạn cần trang bị áo phao cứu sinh (Personal Flotation Device - PFD) và mái chèo phù hợp.
• Cấp III trở lên: Đòi hỏi thiết bị chuyên dụng. Bạn phải có thuyền kayak vượt thác, mũ bảo hiểm, áo phao chuyên dụng cho whitewater, và các thiết bị cứu hộ cá nhân như dây thừng cứu hộ.

Chèo thuyền có trách nhiệm và bảo vệ môi trường nước

Tham gia các môn thể thao dưới nước cũng đi liền với trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái nơi bạn đi qua. Các dòng sông, đặc biệt là những nơi hoang sơ, là môi trường sống của nhiều loài sinh vật.
• Không xả rác: Luôn mang rác của bạn về đất liền để xử lý đúng cách.
• Tôn trọng động vật hoang dã: Giữ khoảng cách và không làm phiền các loài chim, cá và động vật khác.
• Tuân thủ quy định: Nhiều khu vực sông hồ nằm trong các vườn quốc gia hoặc khu bảo tồn (ví dụ Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Ba Bể) có quy định riêng. Bạn cần tìm hiểu và tuân thủ nghiêm ngặt.
• Hạn chế tác động: Tránh kéo lê thuyền trên bờ hoặc đáy sông ở những khu vực nhạy cảm để bảo vệ hệ thực vật và trầm tích.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để biết cấp độ của một con sông ở Việt Nam?

Bạn nên tham khảo thông tin từ các công ty tổ chức tour chuyên nghiệp, cộng đồng chèo thuyền uy tín hoặc hỏi trực tiếp hướng dẫn viên địa phương.

Người mới bắt đầu nên chèo thuyền ở sông cấp độ mấy?

Người mới bắt đầu nên khởi hành ở các dòng sông Cấp I để làm quen với kỹ thuật cơ bản và đảm bảo an toàn tối đa.

Cấp độ sông có thay đổi không?

Cấp độ của một đoạn sông có thể thay đổi tùy thuộc vào lượng mưa, mực nước và các yếu tố thời tiết theo mùa.

Xem thêm các sản phẩm chèo thuyền kayak và SUP tại WeTrek.vn.