Cắt độ nghiêng ngoài là kỹ thuật tạo dốc nhẹ cho đường mòn, giúp nước mưa thoát tự nhiên, chống xói mòn và bảo vệ hệ sinh thái lâu dài.

Cắt độ nghiêng ngoài (Outslope Cut) là một kỹ thuật xây dựng đường mòn bền vững. Kỹ thuật này tạo ra bề mặt đường mòn có độ dốc nhẹ, khoảng 3-5%, hướng từ mép trong (phía sườn dốc cao hơn) ra mép ngoài (phía sườn dốc thấp hơn). Mục đích chính là để nước mưa chảy ngang qua bề mặt đường mòn thay vì chảy dọc theo nó. Điều này giúp ngăn ngừa xói mòn, bảo vệ cấu trúc đường mòn và giữ gìn hệ sinh thái xung quanh.

Với khí hậu nhiệt đới gió mùa và lượng mưa lớn, các đường mòn ở Việt Nam rất dễ bị xói mòn. Kỹ thuật Cắt độ nghiêng ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn thiên nhiên, đặc biệt tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn.

Khi nước chảy dọc theo đường mòn, nó sẽ cuốn trôi lớp đất mặt màu mỡ và tạo thành các rãnh sâu. Tình trạng này phá hủy cấu trúc đường mòn và gây hại cho thảm thực vật hai bên.

• Hậu quả của xói mòn: Lớp đất mặt bị mất đi, rễ cây bị lộ ra và suy yếu. Đường mòn trở thành một lòng suối cạn, ngày càng sâu và rộng hơn.
• Ví dụ thực tế: Các cung đường trekking ở Sa Pa hay Hà Giang vào mùa mưa thường xuyên đối mặt với tình trạng sạt lở nhỏ. Một đường mòn được thiết kế với độ nghiêng ngoài phù hợp sẽ giảm thiểu đáng kể tác động của dòng nước, giữ cho đất ổn định.

Đất đá bị cuốn trôi từ đường mòn sẽ lắng đọng trong các con suối, sông hồ gần đó. Lượng bùn đất này làm đục nguồn nước, ảnh hưởng đến hệ thủy sinh và chất lượng nước sinh hoạt của cộng đồng địa phương.

• Tác động đến hệ sinh thái nước: Bùn đất làm giảm ánh sáng xuống đáy suối, gây hại cho tảo và các loài thực vật thủy sinh. Nó cũng có thể làm tắc nghẽn mang của cá và các sinh vật khác.
• Ví dụ tại Việt Nam: Tại Vườn quốc gia Cúc Phương hoặc Bạch Mã, nhiều con đường mòn chạy dọc theo các dòng suối trong. Việc áp dụng kỹ thuật Cắt độ nghiêng ngoài giúp giữ cho đất không bị rửa trôi xuống nước, bảo vệ môi trường sống của nhiều loài cá và côn trùng quý hiếm.

Một đường mòn bị xói mòn và lầy lội sẽ buộc người đi bộ phải đi vòng ra hai bên rìa. Hành động này làm đường mòn ngày càng mở rộng, giẫm đạp lên thảm thực vật và phá hủy môi trường sống của các loài động vật nhỏ.

• Giảm tác động của con người: Đường mòn khô ráo và ổn định khuyến khích mọi người đi đúng vào trung tâm lối đi. Điều này giới hạn sự tác động lên khu vực xung quanh.
• Bảo vệ thảm thực vật: Kỹ thuật này giúp bảo vệ các loài cây cỏ, hoa dại mọc ven đường mòn, giữ gìn vẻ đẹp tự nhiên và sự đa dạng của hệ sinh thái. Ví dụ, trên các cung đường lên đỉnh Lảo Thẩn hay Tà Xùa, việc bảo vệ thảm thực vật đặc hữu trên núi cao là vô cùng cần thiết.

Là một người yêu thiên nhiên có trách nhiệm, bạn có thể góp phần bảo vệ các đường mòn bằng những hành động đơn giản. Khi đi bộ, hãy chú ý quan sát bề mặt đường. Bạn sẽ nhận thấy nó hơi nghiêng về một bên thay vì hoàn toàn bằng phẳng.

• Đi vào giữa đường mòn: Luôn đi ở chính giữa lối đi, ngay cả khi nó có vẻ hơi lầy lội. Việc đi ở mép ngoài cùng có thể làm hỏng bờ đất nhỏ (berm) giúp định hướng dòng nước, làm mất tác dụng của kỹ thuật thoát nước.
• Không tạo lối đi tắt: Việc cắt ngang các đoạn đường ngoằn ngoèo (switchback) sẽ tạo ra các rãnh nước thẳng đứng, gây xói mòn nghiêm trọng và phá hủy cấu trúc sườn dốc.
• Dọn dẹp chướng ngại vật nhỏ: Nếu bạn thấy lá cây, cành cây hoặc đá nhỏ chặn rãnh thoát nước trên đường mòn, hãy giúp dọn dẹp chúng nếu có thể làm điều đó một cách an toàn. Hành động nhỏ này giúp duy trì hiệu quả của hệ thống thoát nước.

Việc hiểu và tôn trọng các kỹ thuật xây dựng đường mòn bền vững như Cắt độ nghiêng ngoài là một phần quan trọng của nguyên tắc Không để lại dấu vết (Leave No Trace). Nó thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với thiên nhiên và công sức của những người làm công tác bảo tồn.

Tại sao không làm đường mòn hoàn toàn bằng phẳng?

Đường mòn bằng phẳng sẽ khiến nước mưa bị đọng lại, tạo thành vũng bùn và khiến người đi phải đi vòng, làm đường mòn ngày càng rộng ra.

Kỹ thuật này có áp dụng cho mọi loại địa hình không?

Kỹ thuật này hiệu quả nhất trên các đường mòn nằm trên sườn dốc, bất kể là đường mòn trong rừng, trên núi cao hay ven đồi.

Tôi có thể tham gia vào việc bảo trì đường mòn ở Việt Nam không?

Bạn có thể tham gia các nhóm tình nguyện, các câu lạc bộ trekking hoặc hỗ trợ các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực xây dựng đường mòn bền vững.

Để có những chuyến đi an toàn và có trách nhiệm trên các cung đường được bảo tồn tốt, bạn cần những trang bị phù hợp. Xem các sản phẩm dã ngoại tại WeTrek.vn.