Chăm sóc ngựa (Grooming) là một chuỗi các hoạt động vệ sinh và kiểm tra sức khỏe tổng thể cho ngựa. Đây không chỉ là việc làm đẹp mà còn là một phần thiết yếu trong quy trình nuôi dưỡng. Quá trình này giúp loại bỏ bụi bẩn, bùn đất, lông rụng và các ký sinh trùng khỏi cơ thể ngựa. Grooming còn giúp phân phối lớp dầu tự nhiên trên da, làm cho bộ lông bóng mượt và khỏe mạnh. Đối với người cưỡi ngựa và săn bắn, grooming là thời điểm quan trọng để xây dựng mối quan hệ tin tưởng với con vật, đồng thời kiểm tra các dấu hiệu bất thường như vết thương, sưng tấy hoặc các vấn đề về da.

Việc chăm sóc ngựa thường xuyên mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho cả người và ngựa, đặc biệt trong các hoạt động đòi hỏi sự phối hợp cao như cưỡi ngựa đường trường hoặc săn bắn.

• Kiểm tra sức khỏe: Quá trình grooming cho phép bạn kiểm tra toàn bộ cơ thể ngựa mỗi ngày. Bạn sẽ dễ dàng phát hiện các vết cắt, vết trầy xước, vùng sưng, ve, rận hoặc các dấu hiệu bệnh về da sớm. Việc phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nghiêm trọng.
• Ngăn ngừa các vấn đề về da: Bùn đất và mồ hôi tích tụ dưới lớp yên hoặc dây đai có thể gây kích ứng da, dẫn đến lở loét hoặc nhiễm trùng. Giữ cho ngựa sạch sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ này, đảm bảo ngựa luôn thoải mái khi mang trang bị.
• Tăng cường lưu thông máu: Thao tác dùng bàn chải cứng theo chuyển động tròn giúp massage cơ bắp và kích thích tuần hoàn máu dưới da, góp phần vào sức khỏe tổng thể của ngựa.
• Xây dựng mối quan hệ: Thời gian bạn dành để chăm sóc ngựa là cơ hội tuyệt vời để tạo dựng sự tin tưởng và thấu hiểu. Ngựa sẽ học cách tin tưởng và hợp tác với bạn, điều này rất quan trọng cho sự an toàn và hiệu quả khi cưỡi hoặc săn bắn.
• Đảm bảo trang bị vừa vặn: Một bộ lông sạch sẽ và mượt mà giúp yên cương và các phụ kiện khác nằm đúng vị trí, không bị trơn trượt. Điều này đảm bảo an toàn cho cả người cưỡi và ngựa trong suốt chuyến đi.

Để thực hiện việc chăm sóc ngựa hiệu quả, bạn cần một bộ dụng cụ cơ bản. Mỗi dụng cụ có một chức năng riêng biệt và cần được sử dụng đúng cách.

Bàn chải cứng (Curry Comb)

Thường làm bằng cao su hoặc nhựa với các răng ngắn, cùn. Dụng cụ này được dùng đầu tiên để làm bong các lớp bùn đất khô và lông rụng. Bạn sử dụng nó theo chuyển động tròn trên các vùng cơ bắp lớn của ngựa như cổ, vai, lưng và hông. Tránh dùng bàn chải cứng trên các vùng nhạy cảm như chân, mặt hoặc bụng.

Bàn chải lông mềm (Body Brush)

Có lông mềm và dày hơn, dùng để loại bỏ bụi bẩn và lông rụng đã được làm bong ra bởi bàn chải cứng. Bạn chải theo chiều lông mọc bằng những đường chải dài, dứt khoát. Dụng cụ này giúp làm sạch và tạo độ bóng cho bộ lông. Bạn có thể dùng nó trên toàn bộ cơ thể ngựa, trừ vùng mặt.

Dụng cụ lấy đất móng (Hoof Pick)

Đây là dụng cụ quan trọng nhất để đảm bảo sức khỏe móng ngựa. Nó có một đầu kim loại dùng để cạy bỏ đất, đá và phân kẹt trong móng. Việc làm sạch móng hàng ngày giúp ngăn ngừa bệnh thối móng (thrush) và các vấn-đề nhiễm trùng khác. Luôn làm sạch từ gót móng hướng ra mũi móng.

Lược chải bờm và đuôi (Mane and Tail Comb)

Dùng để gỡ rối cho bờm và đuôi. Khi chải, bạn nên bắt đầu từ phần ngọn và tiến dần lên gốc để tránh làm đứt gãy lông. Giữ chặt phần gốc của lọn lông khi chải để giảm lực kéo lên da ngựa.

Khăn lau hoặc miếng bọt biển (Grooming Rag or Sponge)

Dùng một chiếc khăn ẩm hoặc miếng bọt biển sạch để lau nhẹ nhàng quanh mắt, mũi và miệng của ngựa. Dùng một chiếc khăn khác cho vùng dưới đuôi để đảm bảo vệ sinh.

Một quy trình chăm sóc ngựa chuẩn giúp bạn không bỏ sót bất kỳ bước quan trọng nào và đảm bảo an toàn cho cả hai.

Bước 1: Cố định ngựa. Buộc ngựa vào một vị trí an toàn bằng nút thắt dễ mở. Đảm bảo khu vực xung quanh không có vật cản.

Bước 2: Làm sạch móng. Bắt đầu với việc làm sạch cả bốn móng bằng dụng cụ lấy đất móng. Đây là bước ưu tiên để kiểm tra sức khỏe móng và loại bỏ các vật thể có thể gây đau đớn.

Bước 3: Dùng bàn chải cứng. Sử dụng bàn chải cứng theo chuyển động tròn trên các vùng cơ bắp để làm bong tróc bụi bẩn và lông chết.

Bước 4: Dùng bàn chải lông mềm. Chải toàn bộ cơ thể ngựa theo chiều lông mọc để loại bỏ bụi bẩn vừa được làm bong ra. Sau mỗi vài lần chải, bạn nên làm sạch bàn chải bằng cách cọ nó vào một bàn chải kim loại.

Bước 5: Chăm sóc vùng mặt. Dùng một chiếc khăn ẩm hoặc bàn chải chuyên dụng cho mặt để lau nhẹ nhàng quanh mắt và mũi.

Bước 6: Chải bờm và đuôi. Dùng lược hoặc ngón tay để gỡ rối bờm và đuôi một cách cẩn thận.

Bước 7: Kiểm tra lần cuối. Dùng tay lướt khắp cơ thể ngựa để cảm nhận các vết sưng, nóng hoặc các dấu hiệu bất thường khác mà mắt thường có thể bỏ qua.

Tại Việt Nam, các hoạt động cưỡi ngựa thể thao và du lịch trải nghiệm đang phát triển tại các địa điểm như Đà Lạt, Ba Vì, hoặc các trang trại ngựa chuyên nghiệp. Môi trường nóng ẩm đòi hỏi việc chăm sóc ngựa cần được chú ý nhiều hơn.

Độ ẩm cao khiến ngựa dễ đổ mồ hôi và mắc các bệnh về da do nấm hoặc vi khuẩn. Việc grooming sau mỗi lần cưỡi giúp làm khô lông, loại bỏ mồ hôi muối và ngăn ngừa kích ứng da. Trong các chuyến đi săn hoặc đi rừng dài ngày, ngựa dễ bị côn trùng, ve hoặc đỉa bám. Việc kiểm tra kỹ lưỡng sau mỗi chuyến đi là bắt buộc để bảo vệ sức khỏe cho ngựa.

Bạn nên chăm sóc ngựa hàng ngày, hoặc ít nhất là trước và sau mỗi lần cưỡi.

Dụng cụ chăm sóc ngựa quan trọng nhất là dụng cụ lấy đất móng vì nó trực tiếp bảo vệ sức khỏe móng.

Bạn không cần tắm cho ngựa quá thường xuyên vì việc này có thể làm mất đi lớp dầu tự nhiên bảo vệ da.

Xem các dụng cụ chăm sóc ngựa tại WeTrek.vn.