Đá tạo tia lửa là dụng cụ sinh tồn tạo ra tia lửa nhiệt độ cao để nhóm lửa trong mọi điều kiện thời tiết, một kỹ năng bushcraft cơ bản và đáng tin cậy.

Đá tạo tia lửa (Fire Steel), còn gọi là thanh Ferro (Ferro Rod), là một dụng cụ sinh tồn dùng để tạo lửa. Nó bao gồm một thanh hợp kim ferrocerium và một que cạo bằng thép. Khi bạn cạo mạnh que thép vào thanh hợp kim, nó tạo ra những tia lửa có nhiệt độ khoảng 3.000°C. Những tia lửa này đủ nóng để đốt cháy các vật liệu dễ bắt lửa gọi là bùi nhùi (Tinder).

Trong môi trường ngoài trời tại Việt Nam, từ những khu rừng rậm ẩm ướt ở Cúc Phương đến vùng núi cao se lạnh ở Hà Giang, đá tạo tia lửa vượt trội hơn diêm và bật lửa. Nó hoạt động tốt ngay cả khi bị ướt, trong gió lớn và ở độ cao. Điều này biến nó thành công cụ nhóm lửa đáng tin cậy nhất cho các hoạt động bushcraft và tình huống sinh tồn.

Cấu tạo

Một bộ đá tạo tia lửa tiêu chuẩn có hai bộ phận chính:

• Thanh Ferrocerium (Ferrocerium Rod): Đây là một thanh kim loại được làm từ hợp kim của sắt, cerium và các nguyên tố đất hiếm khác. Hợp kim này có đặc tính nhiệt độ bắt lửa thấp và cháy ở nhiệt độ rất cao khi bị ma sát.

• Que cạo (Striker): Thường là một miếng thép carbon cao có cạnh sắc. Sống lưng của nhiều loại dao sinh tồn cũng được thiết kế để hoạt động như một que cạo hiệu quả.

Nguyên lý hoạt động

Khi bạn dùng que cạo ép và miết một cách dứt khoát lên bề mặt thanh ferrocerium, cạnh sắc của que cạo sẽ bào đi những mảnh vụn kim loại nhỏ. Ma sát và áp lực làm các mảnh vụn này nóng lên và oxy hóa nhanh chóng trong không khí, bùng cháy thành những tia lửa nhiệt độ cao. Quá trình này hoàn toàn dựa vào cơ học, không phụ thuộc vào hóa chất hay nhiên liệu lỏng.

Sử dụng đá tạo tia lửa hiệu quả là một kỹ năng nền tảng. Quá trình này đòi hỏi sự chuẩn bị và kỹ thuật đúng.

Bước 1: Chuẩn bị bùi nhùi (Tinder)

Đây là bước quan trọng nhất. Bùi nhùi phải là vật liệu khô, tơi xốp và dễ bắt lửa từ một tia lửa nhỏ. Trong môi trường tự nhiên Việt Nam, bạn có thể tìm thấy nhiều loại bùi nhùi tốt:

• Xơ dừa khô

• Vỏ cây tràm, bạch đàn khô

• Bông gòn từ quả cây gạo

• Mạt cưa, dăm bào gỗ khô

• Tổ chim bỏ hoang làm từ cỏ khô

Hãy thu thập một nắm bùi nhùi lớn và đảm bảo nó hoàn toàn khô. Bạn có thể đặt nó trên một miếng vỏ cây hoặc tảng đá khô để cách ẩm với mặt đất.

Bước 2: Tạo tia lửa

Đặt mũi thanh đá trực tiếp vào giữa đống bùi nhùi. Giữ que cạo ở một góc khoảng 45 độ so với thanh đá. Dùng lực ổn định, tì mạnh và đẩy que cạo dọc theo chiều dài của thanh đá, hướng tia lửa thẳng vào bùi nhùi. Lặp lại động tác một cách dứt khoát cho đến khi bùi nhùi bắt được tia lửa và bắt đầu cháy âm ỉ.

Bước 3: Nuôi dưỡng ngọn lửa

Khi bùi nhùi đã có đốm than hồng, hãy nhẹ nhàng thổi vào đó để cung cấp oxy. Ngọn lửa nhỏ sẽ sớm bùng lên. Lúc này, bạn từ từ thêm vào những cành cây khô nhỏ (Kindling). Khi lửa đã cháy ổn định, bạn tiếp tục thêm các cành củi lớn hơn (Fuel Wood) để duy trì ngọn lửa.

Trong bushcraft, lửa không chỉ để giữ ấm. Lửa giúp bạn đun sôi nước để khử trùng, nấu chín thức ăn, hong khô quần áo, xua đuổi côn trùng và động vật hoang dã, đồng thời là một tín hiệu cấp cứu hiệu quả. Khả năng tạo lửa trong mọi hoàn cảnh là ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm.

Sử dụng lửa đi đôi với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Các nguyên tắc này đảm bảo bạn không gây hại đến thiên nhiên:

• Chọn vị trí đốt lửa an toàn: Dọn sạch lá cây khô và vật liệu dễ cháy trong phạm vi ít nhất 2 mét xung quanh. Ưu tiên đốt lửa trên nền đất trống, cát hoặc đá.

• Chỉ sử dụng củi khô đã chết: Thu thập các cành cây khô, rơi rụng trên mặt đất. Không bẻ cành cây tươi hoặc chặt hạ cây xanh. Việc này bảo vệ sự sống của khu rừng.

• Dập lửa hoàn toàn: Trước khi rời đi, hãy dội nước vào đống lửa cho đến khi tắt hẳn. Dùng tay kiểm tra tro để đảm bảo không còn than hồng và nguội hoàn toàn. Phục hồi lại hiện trạng khu vực đốt lửa nếu có thể.

Khi lựa chọn một chiếc đá tạo tia lửa, bạn nên xem xét các yếu tố sau:

• Kích thước: Thanh ferrocerium lớn hơn và dày hơn sẽ tạo ra nhiều tia lửa hơn, dễ cầm nắm hơn và có tuổi thọ dài hơn.

• Tay cầm: Một tay cầm chắc chắn giúp bạn có điểm tựa tốt hơn khi tác dụng lực.

• Que cạo: Que cạo đi kèm nên có cạnh sắc và làm từ thép tốt để tạo ra tia lửa hiệu quả.

Đá tạo tia lửa có bị hỏng khi bị ướt không?

Không, bạn chỉ cần lau khô thanh đá là có thể sử dụng ngay lập tức.

Một thanh đá tạo tia lửa dùng được bao lâu?

Tùy vào kích thước và tần suất, một thanh có thể tạo ra hàng nghìn lần quẹt.

Tôi có thể dùng gì thay que cạo chuyên dụng?

Bạn có thể dùng sống dao làm từ thép carbon cao hoặc bất kỳ cạnh thép sắc nào.

Trang bị một chiếc đá tạo tia lửa chất lượng là bước chuẩn bị thiết yếu cho mọi chuyến đi. Xem các loại đá tạo tia lửa tại WeTrek.vn.