Đá vụn, đá bở (Choss) là thuật ngữ chỉ loại đá kém chất lượng, dễ vỡ, không ổn định và nguy hiểm khi leo núi, đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ.

Đá vụn, đá bở (Choss) là một thuật ngữ trong cộng đồng leo núi dùng để mô tả các loại đá, vách đá hoặc mỏm đá có chất lượng kém. Đặc tính của loại đá này là không chắc chắn, dễ vỡ vụn và không đáng tin cậy. Khi bạn tác động lực, chúng có thể vỡ ra bất cứ lúc nào.

Đây không phải là một thuật ngữ địa chất chính thức. Nó là cách nói của người leo núi để chỉ chung các loại đá có đặc điểm sau:

• Phân mảnh, gãy vỡ: Bề mặt đá không liền khối, có nhiều vết nứt hoặc bao gồm nhiều mảnh nhỏ kết dính lỏng lẻo.
• Không ổn định: Các mỏm bám (hold) tay và chân có thể lung lay hoặc rơi ra khi chịu trọng lượng.
• Âm thanh rỗng: Khi bạn gõ nhẹ vào bề mặt đá, nó phát ra âm thanh rỗng, không đặc chắc.

Leo núi trên địa hình có Đá vụn, đá bở (Choss) tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng. Mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều so với leo trên đá đặc, chắc chắn. Bạn cần nhận thức rõ các mối nguy này để đảm bảo an toàn.

Nguy cơ gãy vỡ điểm bám

Mối nguy hiểm trực tiếp nhất là điểm bám tay hoặc đặt chân bị gãy vỡ đột ngột. Khi bạn đang dồn trọng lượng cơ thể lên một mỏm đá, việc nó vỡ ra sẽ khiến bạn mất thăng bằng và rơi xuống. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi bạn đang ở vị trí khó hoặc đang dẫn đầu (lead climbing).

Nguy cơ đá lở

Hành động leo của bạn, hoặc thậm chí là ma sát của dây thừng, có thể làm rơi những mảng đá vụn xuống dưới. Đá lở gây nguy hiểm cho người hỗ trợ (belayer) và những người khác bên dưới. Một viên đá nhỏ rơi từ độ cao lớn cũng đủ sức gây ra chấn thương nghiêm trọng. Đây là lý do vì sao mũ bảo hiểm là vật dụng bắt buộc.

Khó khăn trong việc đặt đồ bảo hiểm

Trên các vách đá bở, việc đặt các thiết bị bảo hiểm truyền thống (trad climbing) như cam hay nut trở nên khó khăn và không đáng tin cậy. Các khe nứt có thể quá rộng hoặc quá yếu để giữ thiết bị chắc chắn. Ngay cả khi đặt được, một cú rơi cũng có thể làm vỡ đá xung quanh và khiến thiết bị bung ra.

Kỹ năng nhận biết Đá vụn, đá bở (Choss) là một phần quan trọng để giữ an toàn. Bạn cần kết hợp quan sát bằng mắt, kiểm tra bằng tay và lắng nghe âm thanh.

• Quan sát trực quan: Tìm kiếm các dấu hiệu của đá không liền khối, có nhiều lớp, hoặc có các mảng đá nhỏ nằm chồng lên nhau. Màu sắc của đá cũng có thể là một chỉ dấu, ví dụ như các mảng đá có màu khác biệt so với phần còn lại.
• Kiểm tra bằng âm thanh: Dùng tay hoặc một vật cứng gõ nhẹ lên bề mặt đá. Đá chắc chắn sẽ phát ra âm thanh đặc và trầm. Đá vụn, đá bở (Choss) thường phát ra âm thanh rỗng, vang hoặc nghe như có khoảng trống bên trong.
• Kiểm tra bằng tay: Trước khi dồn toàn bộ trọng lượng lên một điểm bám, hãy dùng tay kéo và đẩy nhẹ để xem nó có di chuyển hay lung lay không. Dùng chân đá nhẹ vào các bệ đỡ để kiểm tra độ vững chắc của chúng.

Tại Việt Nam, bạn có thể gặp địa hình đá bở ở một số khu vực leo núi mới mở hoặc ít người qua lại. Ví dụ, một vài vách đá vôi ở Hữu Lũng (Lạng Sơn) bên cạnh những tuyến leo chất lượng cao vẫn có những khu vực đá phân mảnh. Bạn cần luôn kiểm tra kỹ lưỡng trước khi leo, đặc biệt là ở những tuyến mới.

Leo trên địa hình này đòi hỏi sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và kỹ thuật đặc biệt. An toàn luôn là ưu tiên hàng đầu.

• Luôn đội mũ bảo hiểm: Đây là quy tắc bắt buộc. Cả người leo và người hỗ trợ đều phải đội mũ bảo hiểm để phòng tránh đá rơi.
• Kiểm tra mọi điểm bám: Tuyệt đối không tin tưởng bất kỳ mỏm đá nào. Bạn phải kiểm tra cẩn thận từng điểm bám tay và đặt chân trước khi sử dụng.
• Di chuyển nhẹ nhàng: Tránh các động tác giật mạnh hoặc đột ngột. Di chuyển một cách mượt mà và kiểm soát để giảm thiểu lực tác động lên đá.
• Giữ ba điểm tiếp xúc: Luôn duy trì ba trong bốn điểm (hai tay, hai chân) tiếp xúc với vách đá để tăng độ ổn định.
• Giao tiếp hiệu quả: Liên tục thông báo cho người hỗ trợ về tình trạng đá. Hô to "ĐÁ RƠI" (ROCK) nếu bạn làm rơi đá để cảnh báo cho những người bên dưới.
• Người hỗ trợ đứng ở vị trí an toàn: Người hỗ trợ cần chọn vị trí đứng tránh xa đường rơi trực tiếp của đá.

Làm sao để biết một mỏm đá có phải là đá vụn không?

Bạn gõ nhẹ lên đá, nếu nghe tiếng rỗng hoặc thấy đá vụn rơi ra thì đó là dấu hiệu cần cẩn trọng.

Mũ bảo hiểm có bắt buộc khi leo ở khu vực có đá vụn không?

Bạn bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm khi leo núi hoặc đứng ở khu vực có nguy cơ đá lở.

Leo trên đá vụn có an toàn không?

Leo trên đá vụn luôn tiềm ẩn rủi ro cao và đòi hỏi kinh nghiệm, kỹ thuật cùng sự cẩn trọng tối đa.

Hiểu rõ về Đá vụn, đá bở (Choss) giúp bạn đưa ra những quyết định an toàn hơn trong mỗi chuyến đi. Trang bị kiến thức và các thiết bị phù hợp là chìa khóa để bảo vệ bản thân.

Xem các mẫu mũ bảo hiểm leo núi tại WeTrek.vn.