Dấu hiệu ô nhiễm (Contamination Indicator) là các chỉ báo tự nhiên giúp bạn nhận biết nguồn nước hoặc thực phẩm trong môi trường hoang dã không an toàn để sử dụng.

Trong kỹ năng sinh tồn và bushcraft, Dấu hiệu ô nhiễm (Contamination Indicator) là những manh mối trong môi trường cho bạn biết một nguồn tài nguyên có thể gây hại. Đây không phải là ô nhiễm quy mô lớn như ở thành phố. Đây là những nguy cơ tức thì tại nơi bạn đang đứng. Nhận biết các dấu hiệu này là kỹ năng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn trong tự nhiên. Nó giúp bạn quyết định nguồn nước nào an toàn để uống sau khi xử lý, hoặc loại cây nào có thể ăn được.

Nước là yếu tố sống còn. Tuy nhiên, nước trong không có nghĩa là an toàn. Bạn cần quan sát các dấu hiệu ô nhiễm tiềm tàng trước khi lấy nước để xử lý và sử dụng. Kỹ năng này đặc biệt quan trọng khi bạn đi rừng ở Việt Nam, nơi các nguồn nước có thể gần khu vực canh tác nông nghiệp hoặc khu dân cư.

Bạn có thể nhìn thấy những dấu hiệu này bằng mắt thường.

• Nước đục hoặc có màu bất thường (xanh, vàng, nâu).

• Có váng dầu hoặc lớp màng nhiều màu sắc trên bề mặt.

• Bọt hoặc váng trắng tích tụ ở bờ hoặc trên các vật thể trong nước.

• Có rác thải của con người như chai nhựa, bao bì.

• Ví dụ: Khi đi dọc một con suối ở vùng núi Tây Bắc, nếu bạn thấy nước có màu nâu sẫm và bọt nổi lên sau một cơn mưa, có thể nó đã cuốn theo đất đá và chất thải từ các nương rẫy phía trên.

Khứu giác cũng là một công cụ cảnh báo hiệu quả.

• Mùi hóa chất như thuốc tẩy, xăng dầu.

• Mùi trứng thối, đặc trưng của lưu huỳnh hoặc chất thải hữu cơ phân hủy.

• Mùi tanh nồng nặc bất thường.

Bối cảnh xung quanh nguồn nước cung cấp nhiều thông tin quan trọng.

• Xác động vật, đặc biệt là cá, chết hàng loạt gần nguồn nước.

• Vắng bóng sự sống. Một con suối không có cá, nòng nọc, hoặc côn trùng thủy sinh là một dấu hiệu xấu.

• Các đường ống hoặc cống rãnh không rõ nguồn gốc chảy vào nguồn nước.

• Vị trí ở hạ lưu các khu nông nghiệp, khu công nghiệp, hoặc bãi rác.

• Ví dụ: Nếu bạn tìm thấy một dòng suối ở gần khu vực trồng cà phê ở Tây Nguyên và thấy không có con cá nào, bạn nên cẩn trọng. Nước có thể đã nhiễm thuốc trừ sâu từ các trang trại.

Kỹ năng tìm kiếm thức ăn trong tự nhiên (foraging) đòi hỏi bạn phải nhận biết được các dấu hiệu cho thấy thực vật hoặc động vật không an toàn để ăn.

• Cây cối có dấu hiệu héo úa, đổi màu lạ hoặc có các đốm bất thường trong khi các cây cùng loại xung quanh vẫn khỏe mạnh.

• Cây mọc gần các nguồn nước bị ô nhiễm, ven đường quốc lộ, hoặc gần các khu vực có hoạt động công nghiệp.

• Thực vật có mùi hóa chất lạ.

• Ví dụ: Bạn không nên hái rau rừng mọc ngay sát một con đường mòn có nhiều xe cộ qua lại. Chúng có thể bị nhiễm chì từ khói xe.

• Động vật có hành vi bất thường, di chuyển chậm chạp, mất phương hướng hoặc không tỏ ra sợ hãi con người.

• Có các khối u, vết loét, hoặc các dấu hiệu bệnh tật khác trên cơ thể.

• Tìm thấy nhiều xác động vật chết trong một khu vực nhỏ mà không có nguyên nhân rõ ràng như bị săn bắt.

Kỹ năng sinh tồn không chỉ là lấy đi từ thiên nhiên mà còn là trách nhiệm bảo vệ nó. Khi thực hành bushcraft, chính bạn cũng phải tránh trở thành nguồn gây ô nhiễm.

• Xử lý chất thải đúng cách. Đào hố mèo (cathole) cách xa nguồn nước ít nhất 60 mét để xử lý chất thải của con người.

• Mang tất cả rác thải của bạn ra khỏi rừng. Nguyên tắc "Leave No Trace" (Không để lại dấu vết) là cốt lõi.

• Rửa chén đĩa hoặc tắm giặt xa nguồn nước. Dùng xà phòng sinh học nếu có thể và đổ nước thải xuống đất để lọc tự nhiên.

• Không sử dụng hóa chất hoặc chất tẩy rửa trực tiếp trong sông, suối.

Làm sao để biết nước suối trong rừng có sạch không?

Bạn cần quan sát các dấu hiệu như cá chết, bọt, mùi lạ và luôn lọc hoặc đun sôi nước trước khi uống để đảm bảo an toàn.

Nấm dại mọc gần khu công nghiệp có ăn được không?

Bạn không nên ăn vì nấm có thể hấp thụ kim loại nặng và hóa chất từ đất hoặc không khí bị ô nhiễm.

Dấu hiệu ô nhiễm quan trọng nhất cần tìm là gì?

Sự vắng mặt của sự sống, ví dụ như không có cá trong suối hay côn trùng xung quanh, là một cảnh báo rất nghiêm trọng.

Luôn chuẩn bị kỹ năng và dụng cụ phù hợp cho mọi chuyến đi. Xem các bộ lọc nước dã ngoại tại WeTrek.vn.