Điều hướng sinh tồn là kỹ năng xác định phương hướng và tìm đường trong tự nhiên bằng các công cụ cơ bản và dấu hiệu tự nhiên, không phụ thuộc vào GPS.

Điều hướng sinh tồn là một tập hợp các kỹ năng và phương pháp giúp bạn xác định vị trí, phương hướng và tìm đường đi trong môi trường hoang dã. Kỹ năng này không phụ thuộc vào các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh hay máy định vị GPS. Thay vào đó, bạn sẽ dùng các công cụ truyền thống như la bàn, bản đồ và quan sát các yếu tố tự nhiên như mặt trời, các vì sao, và địa hình xung quanh.

Đối với người tham gia các hoạt động bushcraft, trekking hay cắm trại dã ngoại tại Việt Nam, đây là một kỹ năng nền tảng. Nó đảm bảo bạn luôn kiểm soát được hành trình của mình, ngay cả khi công nghệ gặp sự cố hoặc bạn đi vào những vùng không có sóng điện thoại. Nắm vững kỹ năng này mang lại sự tự tin và an toàn tuyệt đối cho mọi chuyến đi.

Trong mọi chuyến đi vào tự nhiên, việc lạc đường luôn là một rủi ro tiềm ẩn. Các thiết bị điện tử có thể hết pin, hỏng hóc do va đập hoặc mất tín hiệu. Khi đó, kỹ năng điều hướng sinh tồn trở thành công cụ duy nhất giúp bạn an toàn. Nó quan trọng vì các lý do sau:

• Đảm bảo an toàn: Giúp bạn tìm được đường về hoặc đến nơi trú ẩn an toàn khi bị lạc. Ví dụ, khi trekking trong rừng rậm ở Vườn Quốc gia Cúc Phương, nếu lạc khỏi đường mòn, bạn có thể dùng la bàn và bản đồ để xác định hướng đi tới một con suối hoặc đường lớn đã biết trước.
• Tăng sự tự tin: Khi bạn biết cách tự mình tìm đường, bạn sẽ cảm thấy tự chủ và sẵn sàng đối mặt với các thử thách trong chuyến đi.
• Phát triển kỹ năng quan sát: Bạn học cách chú ý đến các chi tiết nhỏ của môi trường xung quanh, từ hướng mặt trời mọc, lặn đến địa hình, thảm thực vật.
• Lên kế hoạch tốt hơn: Hiểu về điều hướng giúp bạn lập kế hoạch cho các chuyến đi một cách chi tiết và thực tế hơn, từ việc chọn tuyến đường đến ước tính thời gian di chuyển.

Nắm vững các kỹ thuật cơ bản này giúp bạn luôn xác định được phương hướng trong hầu hết mọi tình huống.

Đây là phương pháp đáng tin cậy và chính xác nhất. Bản đồ địa hình (topographic map) cung cấp thông tin chi tiết về độ cao, sông suối, đường mòn. La bàn giúp bạn xác định hướng Bắc từ tính. Kết hợp cả hai, bạn có thể xác định chính xác vị trí của mình và vạch ra lộ trình di chuyển. Kỹ năng này yêu cầu luyện tập, đặc biệt là việc đọc các đường đồng mức trên bản đồ để hình dung địa hình.

Mặt trời là một công cụ định hướng tự nhiên hiệu quả. Quy tắc cơ bản bạn cần nhớ:

• Mặt trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây.
• Vào giữa trưa (khoảng 12 giờ), mặt trời sẽ ở trên cao và nghiêng về phía Nam (ở Bắc bán cầu như Việt Nam), do đó bóng của vật thể sẽ đổ về hướng Bắc.

Bạn cũng có thể dùng phương pháp đồng hồ kim. Hướng kim giờ về phía mặt trời. Đường phân giác của góc tạo bởi kim giờ và số 12 trên mặt đồng hồ sẽ chỉ về hướng Nam.

Vào ban đêm, bầu trời quang đãng là một bản đồ khổng lồ. Ở Việt Nam, bạn có thể tìm chòm sao Nam Thập Tự (Southern Cross) để xác định hướng Nam. Chòm sao này gồm bốn ngôi sao sáng tạo thành hình một cây thánh giá hoặc con diều. Kéo dài trục dọc của nó khoảng 4.5 lần, bạn sẽ tìm thấy điểm cực Nam trên bầu trời.

Phương pháp này kém chính xác hơn và nên được dùng để tham khảo. Một số dấu hiệu tự nhiên có thể giúp bạn định hướng:

• Thảm thực vật: Ở Việt Nam, các sườn núi phía đón nắng (thường là hướng Đông và Nam) có thể có thảm thực vật khô và thưa hơn so với các sườn núi phía khuất nắng.
• Hướng dòng chảy: Các con suối nhỏ thường chảy và hợp lại thành các dòng sông lớn hơn. Đi xuôi theo dòng chảy thường sẽ dẫn bạn đến vùng hạ lưu, nơi có khả năng có người sinh sống. Ví dụ, khi ở trong khu vực Vườn Quốc gia Bạch Mã, đi theo các dòng suối thường sẽ dẫn ra các con sông lớn hơn ở vùng đồng bằng.

Để thực hành điều hướng hiệu quả, bạn cần chuẩn bị một số dụng cụ cơ bản. Chúng nhỏ gọn, không cần năng lượng và rất bền bỉ.

• La bàn địa chất hoặc la bàn từ tính: Một chiếc la bàn chất lượng tốt là vật dụng quan trọng nhất.
• Bản đồ địa hình khu vực: Luôn mang theo bản đồ giấy của khu vực bạn sẽ đến. Hãy bảo quản nó trong túi chống nước.
• Đồng hồ kim: Hữu ích cho việc định hướng bằng mặt trời.
• Sổ tay và bút chì: Để ghi chú lại các thông tin quan trọng, vẽ lại lộ trình hoặc tính toán.

Hỏi: Chỉ dùng GPS trên điện thoại có đủ an toàn không?

Trả lời: Không, các thiết bị điện tử có thể hết pin hoặc hỏng, kỹ năng điều hướng truyền thống là phương án dự phòng thiết yếu.

Hỏi: Phương pháp định hướng tự nhiên nào đáng tin cậy nhất ở Việt Nam?

Trả lời: Dùng mặt trời để xác định hướng Đông Tây và hướng dòng chảy của sông suối là các phương pháp tương đối đáng tin cậy.

Hỏi: Tôi nên bắt đầu luyện tập kỹ năng này như thế nào?

Trả lời: Bắt đầu bằng việc học cách dùng la bàn và bản đồ ở một công viên hoặc khu vực quen thuộc trước khi áp dụng trong các chuyến đi xa.

Kỹ năng điều hướng sinh tồn là sự đầu tư cho sự an toàn và trải nghiệm của chính bạn. Nó biến bạn từ một người đi theo thành một nhà thám hiểm tự chủ. Bắt đầu trang bị và luyện tập ngay hôm nay.

Xem các mẫu la bàn và dụng cụ sinh tồn chất lượng tại WeTrek.vn.