Đo sáng điểm là chế độ đo sáng trên máy ảnh, chỉ lấy sáng từ một điểm rất nhỏ, giúp bạn phơi sáng chính xác chủ thể trong điều kiện ánh sáng phức tạp.

Đo sáng điểm (Spot Metering) là gì

Đo sáng điểm (Spot Metering) là một chế độ đo sáng trên máy ảnh kỹ thuật số. Chế độ này đo lường cường độ ánh sáng từ một vùng rất nhỏ trong khung hình của bạn, thường chiếm từ 1% đến 5% tổng diện tích. Máy ảnh sẽ tính toán các thông số phơi sáng (khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO) dựa trên ánh sáng tại điểm duy nhất đó. Điều này giúp bạn kiểm soát hoàn toàn việc phơi sáng cho một chủ thể cụ thể, bỏ qua ánh sáng từ các khu vực xung quanh.

Chế độ này khác biệt với các chế độ đo sáng khác:

• Đo sáng toàn khung (Matrix/Evaluative Metering) tính toán ánh sáng từ toàn bộ khung cảnh.
• Đo sáng trung tâm (Center-weighted Metering) ưu tiên vùng trung tâm của khung hình.

Đo sáng điểm cho phép bạn có được độ phơi sáng chính xác cho đối tượng quan trọng nhất, đặc biệt khi nó nhỏ và có độ sáng khác biệt so với hậu cảnh.

Tầm quan trọng của Đo sáng điểm trong nhiếp ảnh thiên nhiên hoang dã

Khi bạn đi trekking trong các vườn quốc gia của Việt Nam, ánh sáng thường không đồng đều. Ánh nắng xuyên qua tán lá, tạo ra những vùng sáng tối xen kẽ. Đo sáng điểm là một kỹ thuật thiết yếu để ghi lại những khoảnh khắc thiên nhiên một cách chân thực.

Chụp chim và động vật hoang dã

Chụp ảnh động vật hoang dã là một thử thách. Chủ thể thường nhỏ, di chuyển nhanh và ở trong môi trường có độ tương phản cao. Đo sáng điểm giúp bạn giải quyết các vấn đề này.

Ví dụ, khi bạn quan sát chim (birdwatching) tại Vườn quốc gia Cát Tiên. Một con chim Hồng hoàng (Great Hornbill) đậu trên cành cây cao, phía sau là bầu trời sáng. Nếu bạn dùng chế độ đo sáng toàn khung, máy ảnh sẽ cố gắng cân bằng ánh sáng của bầu trời, khiến con chim bị tối đen. Thay vào đó, bạn hãy chuyển sang chế độ Đo sáng điểm, hướng điểm đo sáng vào thân chim. Máy ảnh sẽ phơi sáng chính xác cho con chim, giúp bạn ghi lại đầy đủ chi tiết và màu sắc của bộ lông, dù cho hậu cảnh có bị cháy sáng.

Chụp ảnh trong rừng rậm

Trong các chuyến đi bộ xuyên rừng ở Vườn quốc gia Cúc Phương hoặc Bạch Mã, bạn thường gặp những cảnh có độ tương phản cao. Một bông hoa lan rừng mọc trong bóng râm, được chiếu sáng bởi một luồng nắng nhỏ. Chế độ Đo sáng điểm cho phép bạn đo sáng trực tiếp vào bông hoa, làm nổi bật vẻ đẹp của nó và tạo ra hậu cảnh tối, đầy nghệ thuật.

Tương tự, khi bạn bắt gặp một đàn Voọc chà vá chân nâu trên cây, một số cá thể ở trong bóng râm, một số lại ở ngoài nắng. Bạn có thể dùng Đo sáng điểm để phơi sáng đúng cho khuôn mặt hoặc bộ lông của cá thể bạn muốn chụp, đảm bảo chi tiết không bị mất.

Chụp ảnh ngược sáng (Backlit)

Những khoảnh khắc hoàng hôn trên biển tại Côn Đảo hay bình minh trên vùng cao nguyên Mộc Châu thường tạo ra các tình huống ngược sáng ấn tượng. Bạn muốn chụp một người bạn đang đứng trên mỏm đá với mặt trời phía sau. Nếu bạn đo sáng vào mặt trời, chủ thể sẽ thành một bóng đen (silhouette). Nếu bạn muốn thấy rõ chủ thể, hãy dùng Đo sáng điểm và đo sáng vào khuôn mặt hoặc cơ thể của họ. Máy ảnh sẽ ưu tiên phơi sáng cho chủ thể, chấp nhận hậu cảnh sáng hơn.

Cách sử dụng Đo sáng điểm hiệu quả

Việc sử dụng Đo sáng điểm đòi hỏi một chút thực hành. Dưới đây là các bước cơ bản để bạn bắt đầu.

1. Chọn chế độ Đo sáng điểm trên máy ảnh của bạn. Vị trí nút hoặc menu này khác nhau tùy theo hãng máy ảnh.
2. Xác định chủ thể chính bạn muốn phơi sáng chính xác. Đó là con chim, bông hoa, hay khuôn mặt của một loài linh trưởng.
3. Di chuyển điểm lấy nét (cũng là điểm đo sáng) vào vị trí quan trọng nhất trên chủ thể. Đối với động vật, hãy ưu tiên đo sáng vào mắt hoặc vùng có tông màu trung tính, không quá sáng hoặc quá tối.
4. Nhấn nửa cò nút chụp để máy ảnh đo sáng. Sau đó, sử dụng nút Khóa phơi sáng tự động (AE-L hoặc AEL). Thao tác này sẽ giữ nguyên các thông số phơi sáng đã chọn.
5. Giữ nút AE-L, bây giờ bạn có thể bố cục lại khung hình theo ý muốn rồi nhấn hết cò để chụp.

Kỹ thuật này gọi là đo sáng, khóa sáng và bố cục lại. Nó cho bạn sự tự do sáng tạo trong khi vẫn đảm bảo chủ thể được phơi sáng đúng.

Những lỗi cần tránh khi dùng Đo sáng điểm

• Đo sáng vào vùng quá sáng hoặc quá tối: Tránh đo sáng vào bộ lông trắng tinh của một con cò hoặc bộ lông đen tuyền của một con gấu. Máy ảnh sẽ hiểu sai và làm ảnh của bạn bị thiếu sáng hoặc thừa sáng. Hãy tìm một vùng có màu xám trung tính trên chủ thể để có kết quả tốt nhất.
• Quên khóa phơi sáng (AE-L): Nếu bạn không khóa phơi sáng, khi bạn bố cục lại khung hình, máy ảnh sẽ đo sáng lại tại điểm lấy nét mới và kết quả sẽ sai.
• Sử dụng không đúng lúc: Đo sáng điểm không cần thiết cho các cảnh quan có ánh sáng đồng đều như một đồng cỏ vào giữa trưa. Chế độ đo sáng toàn khung sẽ hoạt động tốt hơn trong trường hợp này.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào tôi nên dùng Đo sáng điểm?

Bạn nên dùng Đo sáng điểm khi chủ thể của bạn có độ sáng khác biệt nhiều so với hậu cảnh, ví dụ như chụp một con vật trong điều kiện ngược sáng.

Đo sáng điểm có phù hợp cho người mới bắt đầu không?

Có, đây là một kỹ thuật bạn nên học sớm để nâng cao khả năng kiểm soát máy ảnh và chất lượng hình ảnh của mình trong các chuyến đi.

Tôi có cần thiết bị đặc biệt để dùng Đo sáng điểm không?

Không, hầu hết các máy ảnh DSLR và mirrorless hiện đại đều có sẵn chế độ Đo sáng điểm trong menu cài đặt của máy.

Nắm vững kỹ thuật Đo sáng điểm giúp bạn làm chủ ánh sáng trong những điều kiện khó khăn nhất khi khám phá thiên nhiên. Điều này đảm bảo những bức ảnh bạn mang về từ chuyến đi luôn phản ánh đúng vẻ đẹp bạn đã chứng kiến.

Xem các thiết bị nhiếp ảnh và dã ngoại tại WeTrek.vn.