Khoan lửa bằng cung là kỹ thuật tạo lửa ma sát bằng cách dùng cung xoay nhanh que gỗ vào ván gỗ để tạo than hồng, một kỹ năng sinh tồn cơ bản.

Khoan lửa bằng cung (Bow Drill) là gì?

Khoan lửa bằng cung là một phương pháp tạo lửa nguyên thủy. Kỹ thuật này sử dụng ma sát giữa hai miếng gỗ để tạo ra nhiệt. Bạn dùng một bộ dụng cụ gồm cung, trục xoay, ván lửa, và tay cầm để tạo ra than hồng từ mùn cưa nóng. Đây là một kỹ năng bushcraft nền tảng, giúp bạn tạo ra lửa mà không cần đến diêm hay bật lửa. Việc thành thạo kỹ năng này đòi hỏi sự kiên nhẫn, kỹ thuật đúng và lựa chọn vật liệu phù hợp.

Các bộ phận chính của một bộ Khoan lửa bằng cung

Một bộ khoan lửa bằng cung hoàn chỉnh bao gồm năm thành phần chính. Mỗi bộ phận có một chức năng riêng và cần được chuẩn bị cẩn thận.

• Cung (Bow): Một cành cây dẻo, cong tự nhiên, dài khoảng bằng cánh tay của bạn. Dây cung có thể làm từ dây giày, dây dù Paracord, hoặc dây leo chắc chắn trong tự nhiên.

• Trục xoay (Spindle): Một que gỗ thẳng, khô, dài khoảng 20-30 cm. Một đầu được vót nhọn để giảm ma sát với tay cầm, đầu còn lại vót tù để tối đa hóa ma sát với ván lửa.

• Ván lửa (Fireboard): Một tấm ván gỗ phẳng, khô, cùng loại gỗ với trục xoay. Bạn cần khoét một lỗ mồi nhỏ trên ván và cắt một rãnh chữ V từ mép ván vào đến tâm lỗ.

• Tay cầm (Handhold): Một miếng gỗ cứng, đá, hoặc vỏ sò dùng để giữ và tạo áp lực lên đầu trên của trục xoay. Nó giúp trục xoay ổn định và tạo ra đủ lực ma sát.

• Bùi nhùi (Tinder Bundle): Vật liệu khô, xốp, dễ bắt lửa như xơ dừa, vỏ cây khô, cỏ khô. Bùi nhùi dùng để hứng than hồng và thổi bùng thành ngọn lửa.

Nguyên tắc hoạt động

Nguyên tắc hoạt động của khoan lửa bằng cung dựa trên vật lý ma sát. Khi bạn kéo cung qua lại, dây cung làm trục xoay quay tròn với tốc độ cao. Lực ma sát giữa đầu trục xoay và ván lửa tạo ra nhiệt độ lớn. Nhiệt này đốt cháy mùn gỗ sinh ra trong quá trình khoan, tạo thành một viên than hồng nhỏ. Viên than này sau đó được chuyển vào bùi nhùi và thổi nhẹ để cung cấp oxy, giúp nó bùng lên thành ngọn lửa.

Lựa chọn vật liệu phù hợp tại Việt Nam

Việc chọn đúng loại gỗ quyết định phần lớn sự thành công. Bạn cần tìm các loại gỗ mềm, không chứa nhựa và hoàn toàn khô.

Gỗ làm Trục xoay và Ván lửa

Tại Việt Nam, bạn có thể tìm các loại gỗ phù hợp ở nhiều khu vực rừng núi. Một số lựa chọn tốt bao gồm:

• Gỗ Vông: Rất phổ biến, nhẹ và mềm, lý tưởng cho việc tạo ma sát.

• Gỗ Sung: Dễ tìm thấy ven sông suối, gỗ mềm và dễ gia công.

• Gỗ Gạo: Tương tự gỗ vông, là lựa chọn tuyệt vời cho người mới bắt đầu.

• Tre già: Có thể dùng làm trục xoay rất hiệu quả do tính chất thẳng và cứng.

Bạn cần đảm bảo gỗ đã chết khô tự nhiên. Gỗ tươi sẽ không tạo đủ ma sát để sinh nhiệt.

Bùi nhùi (Tinder Bundle)

Bùi nhùi tốt phải khô và tơi xốp. Các vật liệu dễ tìm tại Việt Nam bao gồm:

• Xơ dừa khô.

• Vỏ cây tràm hoặc bạch đàn bong ra.

• Tổ chim bỏ hoang (loại làm bằng cỏ khô).

• Bông từ quả gòn.

Hướng dẫn thực hành kỹ thuật Khoan lửa bằng cung

1. Chuẩn bị: Đặt ván lửa trên một miếng vỏ cây hoặc lá khô để hứng mùn cưa. Đặt bùi nhùi ngay bên cạnh.

2. Tạo tư thế: Quỳ một gối xuống đất, dùng bàn chân giữ ván lửa cố định. Quấn dây cung một vòng quanh trục xoay. Đặt một đầu trục xoay vào lỗ mồi trên ván lửa, đầu còn lại đặt dưới tay cầm.

3. Bắt đầu khoan: Giữ cổ tay thẳng, tì lực đều lên tay cầm. Bắt đầu kéo cung qua lại một cách nhịp nhàng, chậm rãi để làm nóng bộ khoan, sau đó tăng dần tốc độ và áp lực. Bạn sẽ thấy khói bốc lên và mùn gỗ đen bắt đầu tích tụ trong rãnh chữ V.

4. Tạo than hồng: Khi thấy có nhiều khói và mùn cưa đã đen, hãy tiếp tục khoan nhanh và mạnh trong khoảng 10 giây nữa rồi dừng lại. Gõ nhẹ vào ván lửa để viên than hồng rơi ra.

5. Thổi lửa: Cẩn thận chuyển viên than hồng vào giữa bùi nhùi đã chuẩn bị. Khum tay lại và thổi nhẹ, đều hơi vào than hồng cho đến khi lửa bùng lên.

Lưu ý an toàn và nguyên tắc Leave No Trace

Tạo lửa ngoài trời luôn đi kèm trách nhiệm. Trước khi bắt đầu, hãy dọn sạch khu vực xung quanh để ngăn lửa lan. Luôn chuẩn bị sẵn nước hoặc cát để dập lửa khi cần. Chỉ nhóm lửa ở những nơi được phép, ưu tiên sử dụng các hố lửa có sẵn. Khi rời đi, đảm bảo lửa đã được dập tắt hoàn toàn, không còn than hồng âm ỉ. Mang tất cả rác về, trả lại hiện trạng tự nhiên cho điểm cắm trại.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tôi khoan mãi không ra lửa?

Bạn cần kiểm tra lại độ khô của gỗ, áp lực tì lên tay cầm và tốc độ kéo cung.

Loại gỗ nào tốt nhất cho người mới bắt đầu?

Gỗ vông hoặc gỗ sung là lựa chọn tốt vì chúng mềm và dễ tạo ma sát.

Có cần mua bộ bow drill làm sẵn không?

Việc tự làm bộ dụng cụ là một phần của trải nghiệm bushcraft, giúp bạn hiểu rõ hơn về vật liệu.

Xem các bộ dụng cụ tạo lửa chuyên dụng tại WeTrek.vn.