Kiểm soát chăn thả quá mức (Overgrazing Control) là các biện pháp quản lý, bảo vệ đất và thảm thực vật khỏi tác động tiêu cực của gia súc. Trong hoạt động ngoài trời, nguyên tắc này là giảm thiểu dấu chân con người lên hệ sinh thái.

Kiểm soát chăn thả quá mức là một tập hợp các phương pháp quản lý đất đai. Mục tiêu của nó là ngăn chặn việc gia súc ăn quá nhiều thảm thực vật ở một khu vực. Khi chăn thả quá mức xảy ra, đất bị xói mòn, nguồn nước bị ô nhiễm và hệ sinh thái mất cân bằng. Các biện pháp kiểm soát bao gồm luân phiên đồng cỏ, giới hạn số lượng gia súc và phục hồi các vùng đất đã suy thoái.

Đối với cộng đồng outdoor, nguyên tắc này được áp dụng một cách ẩn dụ. Nó không nói về gia súc, mà nói về tác động của chính chúng ta. Mỗi người cắm trại, leo núi hay đi bộ đường dài đều tạo ra một "dấu chân sinh thái". Nếu nhiều người cùng tập trung tại một địa điểm và không có ý thức bảo vệ, khu vực đó sẽ bị "chăn thả quá mức" bởi con người. Hậu quả là đường mòn bị xói lở, cây cối bị hư hại và môi trường tự nhiên xuống cấp.

Thiên nhiên có khả năng tự phục hồi, nhưng nó cần thời gian. Khi một khu vực bị tác động liên tục và quá mức, khả năng này sẽ mất đi. Việc áp dụng nguyên tắc kiểm soát tác động giúp bảo tồn vẻ đẹp hoang sơ cho những người đến sau. Bạn đến với thiên nhiên để tận hưởng sự trong lành, vì vậy hãy giữ gìn nó cho chính bạn và cho mọi người.

Tác động tiêu cực của con người trong các hoạt động ngoài trời bao gồm:

• Xói mòn đường mòn: Việc đi ra khỏi lối mòn có sẵn tạo ra những con đường mới, làm yếu kết cấu đất và gây xói mòn khi mưa xuống.

• Ô nhiễm nguồn nước: Rửa chén bát, giặt giũ hoặc đi vệ sinh quá gần sông, suối làm ô nhiễm nguồn nước mà chính bạn và các sinh vật khác sử dụng.

• Hư hại thảm thực vật: Dựng lều trên các bãi cỏ non, bẻ cành cây tươi làm củi hoặc dẫm đạp lên hoa dại đều làm tổn hại hệ thực vật địa phương.

• Gây ảnh hưởng động vật hoang dã: Cho động vật ăn, gây tiếng ồn lớn hoặc đến quá gần đều làm thay đổi hành vi tự nhiên của chúng.

Ví dụ thực tế tại Việt Nam là tình trạng các đồi cỏ hồng ở Đà Lạt hay các điểm săn mây ở Tà Xùa, Hà Giang bị dẫm đạp xơ xác sau mỗi mùa du lịch cao điểm. Đó chính là biểu hiện của "chăn thả quá mức" do con người.

Bạn có thể trực tiếp tham gia bảo tồn bằng cách áp dụng các nguyên tắc sau trong mỗi chuyến đi.

Luôn đi trên các lối mòn có sẵn. Tránh đi đường tắt hoặc mở lối đi mới. Khi cắm trại, hãy chọn các bề mặt cứng như đất khô, sỏi, hoặc các khu cắm trại đã được quy định. Ví dụ, khi trekking trong Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt các tuyến đường do ban quản lý hướng dẫn.

Nguyên tắc cơ bản là "mang gì vào, mang thứ đó ra". Mọi loại rác, từ vỏ kẹo, chai nước đến thức ăn thừa, đều phải được thu gom và mang về nơi có xử lý rác. Kể cả rác hữu cơ như vỏ trái cây cũng cần được mang về, vì chúng mất rất nhiều thời gian để phân hủy trong môi trường tự nhiên và có thể thu hút động vật.

Mọi hoạt động vệ sinh cá nhân, rửa chén bát phải được thực hiện cách xa nguồn nước (sông, suối, hồ) ít nhất 60 mét. Sử dụng các loại xà phòng, dầu gội có khả năng phân hủy sinh học. Khi cần lấy nước, hãy dùng bình chứa và di chuyển ra xa để sử dụng.

Đừng lấy bất cứ thứ gì từ tự nhiên về làm kỷ niệm, dù là một hòn đá, một bông hoa hay một cành cây. Hãy để chúng ở lại cho người khác cùng chiêm ngưỡng. Tương tự, không xây dựng các công trình tạm bợ hoặc đào rãnh quanh lều.

Chỉ đốt lửa ở những nơi cho phép và đã có sẵn vòng lửa. Luôn dùng củi khô đã rơi rụng, không bao giờ chặt cây tươi. Khi rời đi, hãy đảm bảo lửa đã được dập tắt hoàn toàn bằng nước và tro nguội hẳn khi chạm tay vào.

Quan sát động vật từ xa, không cho chúng ăn và cất giữ thực phẩm cẩn thận để tránh thu hút chúng. Bên cạnh đó, hãy tìm hiểu và tôn trọng các quy tắc, phong tục của cộng đồng địa phương nơi bạn đến. Họ là những người bảo vệ tốt nhất cho vùng đất đó.

Du lịch có trách nhiệm còn thể hiện qua cách bạn di chuyển và lưu trú. Ưu tiên các phương tiện công cộng hoặc đi chung xe để giảm khí thải. Thay vì các khu nghỉ dưỡng lớn, hãy chọn các hình thức lưu trú thân thiện với môi trường như homestay của người bản địa, các eco-lodge, hoặc các trạm kiểm lâm. Những lựa chọn này không chỉ giảm tác động môi trường mà còn hỗ trợ trực tiếp cho kinh tế địa phương.

Bạn cần đào hố mèo sâu 15-20cm, cách xa nguồn nước và đường mòn ít nhất 60m, và lấp lại cẩn thận sau khi sử dụng.

Không nên đốt rác vì lửa trại thường không đủ nóng để phân hủy hoàn toàn, gây mùi và có thể thu hút động vật hoang dã.

Nguyên tắc cốt lõi là không để lại dấu vết, nghĩa là trả lại hiện trạng tự nhiên như khi bạn chưa từng đến.

Để chuẩn bị cho chuyến đi có trách nhiệm, bạn có thể xem các loại dụng cụ dã ngoại cần thiết tại WeTrek.vn.