Dải tương phản (Dynamic Range) và nhiếp ảnh ngoài trời

Dải tương phản, hay Dynamic Range (DR), là thước đo sự khác biệt giữa vùng sáng nhất và vùng tối nhất mà máy ảnh của bạn ghi lại được trong một lần chụp. Trong nhiếp ảnh ngoài trời tại Việt Nam, dải tương phản đóng vai trò quyết định đến chất lượng hình ảnh. Một máy ảnh có dải tương phản rộng sẽ thu được nhiều chi tiết hơn trên toàn bộ khung hình, từ những đám mây sáng rực trên đỉnh Fansipan đến những chi tiết ẩn trong bóng râm của một khu rừng già ở Cúc Phương.

Khi máy ảnh có dải tương phản hẹp, bạn sẽ phải đối mặt với hai vấn đề phổ biến. Thứ nhất là hiện tượng cháy sáng (blown highlights), khi các vùng quá sáng như bầu trời hoặc mặt nước phản chiếu nắng sẽ mất hết chi tiết và trở thành một mảng trắng xóa. Thứ hai là hiện tượng mất chi tiết vùng tối (crushed blacks), khi các khu vực trong bóng râm trở thành một mảng đen kịt, không thấy rõ vật thể. Điều này đặc biệt bất lợi khi bạn chụp phong cảnh có độ chênh sáng cao.

Tầm quan trọng của dải tương phản trong các chuyến đi

Khả năng xử lý dải tương phản của thiết bị ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của một chuyến đi săn ảnh. Mỗi địa hình đặc trưng của Việt Nam lại đặt ra một thử thách khác nhau về ánh sáng.

• Chụp biển và đảo: Khi bạn chụp cảnh bình minh hoặc hoàng hôn ở những nơi như Lý Sơn, Phú Quốc, ánh sáng mặt trời rất gắt và chênh lệch lớn với vùng tối của các mỏm đá hay bờ cát. Một máy ảnh có DR tốt sẽ giúp bạn giữ lại được màu sắc rực rỡ của bầu trời mà không làm các chi tiết ở tiền cảnh bị chìm vào bóng tối.
• Chụp núi cao và thung lũng: Hành trình săn mây ở Tà Xùa hay Y Tý thường diễn ra vào lúc rạng đông. Lúc này, bầu trời phía trên đã sáng nhưng toàn bộ thung lũng bên dưới vẫn còn chìm trong bóng tối. DR rộng cho phép máy ảnh ghi lại chi tiết của biển mây và cả những nếp nhà sàn lấp ló phía dưới.
• Chụp rừng và thác nước: Trong các khu rừng nhiệt đới như Vườn quốc gia Cát Tiên, ánh nắng thường chiếu xiên qua các tán lá dày, tạo ra những vệt sáng rất mạnh xen kẽ với những vùng tối sâu. DR tốt giúp bức ảnh thể hiện được kết cấu của vỏ cây, thảm thực vật dưới đất ngay cả trong điều kiện ánh sáng phức tạp này.
• Chụp hang động: Việt Nam nổi tiếng với hệ thống hang động ở Quảng Bình. Khi tác nghiệp tại đây, ví dụ như trong hang Sơn Đoòng, ánh sáng tự nhiên từ các giếng trời tạo ra sự tương phản cực lớn với các khu vực tối sâu trong lòng hang. Đây là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất đối với dải tương phản của máy ảnh.

Kinh nghiệm tối ưu dải tương phản khi tác nghiệp

Bạn không hoàn toàn phụ thuộc vào thiết bị. Kỹ năng và kinh nghiệm thực địa giúp bạn làm chủ dải tương phản trong mọi tình huống.

Lập kế hoạch trước chuyến đi

Nghiên cứu địa điểm và thời điểm chụp là bước đầu tiên. Bạn nên lên kế hoạch tác nghiệp vào "giờ vàng" (golden hour), tức là khoảng thời gian ngắn sau khi mặt trời mọc và trước khi mặt trời lặn. Lúc này, ánh sáng mềm và dịu hơn, độ tương phản của cảnh vật giảm xuống, giúp máy ảnh dễ dàng ghi lại chi tiết hơn. Tránh chụp vào giữa trưa khi nắng gắt, vì đây là lúc độ tương phản cao nhất, dễ gây cháy sáng hoặc mất chi tiết vùng tối.

Kỹ thuật tại hiện trường

Khi đối mặt với cảnh có độ tương phản cao, bạn có một số giải pháp kỹ thuật:

• Chụp ở định dạng RAW: File RAW chứa nhiều thông tin hình ảnh hơn file JPEG. Nó cho phép bạn linh hoạt hơn trong quá trình hậu kỳ, giúp cứu lại các chi tiết ở vùng quá sáng hoặc quá tối một cách hiệu quả.
• Sử dụng kỹ thuật Bracketing: Chụp nhiều tấm ảnh giống hệt nhau về bố cục nhưng khác nhau về độ phơi sáng. Thông thường bạn sẽ chụp một tấm đúng sáng, một tấm thiếu sáng và một tấm thừa sáng. Sau đó, bạn có thể kết hợp chúng lại bằng phần mềm để tạo ra một bức ảnh HDR (High Dynamic Range) với đầy đủ chi tiết.
• Dùng kính lọc (Filter): Kính lọc GND (Graduated Neutral Density) là một công cụ hữu ích. Nó có một nửa tối và một nửa trong suốt, giúp bạn làm tối vùng trời sáng gắt mà không ảnh hưởng đến độ sáng của mặt đất. Điều này giúp cân bằng ánh sáng ngay tại thời điểm chụp.

Lưu ý về thiết bị và an toàn tác nghiệp

Để có một chuyến đi săn ảnh thành công, việc chuẩn bị thiết bị và đảm bảo an toàn là rất quan trọng.

• Lựa chọn thiết bị: Máy ảnh có cảm biến lớn (Full-frame) thường có dải tương phản tốt hơn máy ảnh cảm biến crop (APS-C). Khi chọn flycam để quay phim, bạn cũng nên ưu tiên các dòng có cảm biến lớn và hỗ trợ quay video 10-bit màu để có dải tương phản rộng hơn.
• Bảo quản thiết bị: Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt như ở vùng núi cao ẩm ướt hoặc vùng biển nắng nóng, bạn cần bảo vệ thiết bị cẩn thận. Sử dụng túi chống sốc, chống nước và các gói hút ẩm để bảo vệ máy ảnh, ống kính, flycam và pin. Pin sẽ tụt nhanh hơn trong thời tiết lạnh, nên hãy giữ chúng ấm.
• Quy định địa phương: Trước khi sử dụng flycam, hãy tìm hiểu quy định bay ở địa phương. Nhiều khu vực như vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên hoặc các địa điểm gần sân bay có quy định cấm hoặc hạn chế bay drone. Hãy luôn tôn trọng văn hóa bản địa và các quy tắc bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Dải tương phản cao có luôn tốt hơn không? Có, dải tương phản càng cao thì máy ảnh càng ghi lại được nhiều chi tiết, cho bạn sự linh hoạt tối đa khi xử lý hậu kỳ.

Làm sao để cải thiện dải tương phản nếu máy ảnh có giới hạn? Bạn có thể sử dụng kỹ thuật chụp HDR (ghép nhiều ảnh phơi sáng khác nhau) hoặc dùng kính lọc GND để cân bằng ánh sáng ngay khi chụp.

Chụp file RAW có ảnh hưởng đến dải tương phản không? Có, file RAW lưu giữ toàn bộ dữ liệu từ cảm biến, giúp bạn phục hồi chi tiết vùng sáng và vùng tối tốt hơn nhiều so với file JPEG.

Để chuẩn bị cho những chuyến săn ảnh phong cảnh ấn tượng, một chiếc máy ảnh với dải tương phản tốt cùng các phụ kiện hỗ trợ là điều cần thiết. Xem các dòng máy ảnh và phụ kiện nhiếp ảnh ngoài trời tại WeTrek.vn.