Kiểm tra góc ánh sáng (Light Angle Check) là một kỹ năng sinh tồn cơ bản. Nó bao gồm việc quan sát vị trí của mặt trời trên bầu trời và hướng đổ bóng của các vật thể. Kỹ năng này giúp bạn xác định phương hướng, ước tính thời gian trong ngày và đưa ra các quyết định quan trọng khi ở ngoài trời mà không có thiết bị hiện đại.

Đối với người yêu thích các hoạt động bushcraft và sinh tồn tại Việt Nam, đây là một kỹ năng nền tảng. Khi bạn đi bộ trong rừng quốc gia Cúc Phương hay cắm trại ở vùng núi Hà Giang, việc hiểu được chuyển động của mặt trời sẽ tăng cường sự tự tin và khả năng ứng phó của bạn. Nó không đòi hỏi công cụ phức tạp, chỉ cần sự quan sát và kiến thức về tự nhiên. Nắm vững kỹ năng này giúp bạn kết nối sâu hơn với môi trường xung quanh và giảm sự phụ thuộc vào công nghệ.

Xác định phương hướng là ứng dụng phổ biến nhất của việc kiểm tra góc ánh sáng. Mặt trời luôn mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây. Dựa vào quy luật này, bạn có thể xác định được bốn hướng chính.

Phương pháp đồng hồ que (shadow stick method) là một kỹ thuật hiệu quả:

• Cắm một cành cây thẳng đứng xuống đất ở nơi có nắng.
• Đánh dấu điểm cuối của bóng đổ trên mặt đất. Đây là điểm đánh dấu đầu tiên.
• Chờ khoảng 15 đến 20 phút. Bóng sẽ di chuyển.
• Đánh dấu điểm cuối mới của bóng đổ. Đây là điểm đánh dấu thứ hai.
• Nối hai điểm bạn vừa đánh dấu. Đường thẳng này chỉ hướng Đông-Tây. Điểm đánh dấu đầu tiên là hướng Tây, và điểm thứ hai là hướng Đông. Từ đó bạn có thể xác định hướng Bắc và Nam.

Kỹ thuật này cực kỳ hữu ích khi bạn bị mất phương hướng trong rừng mà không có la bàn.

Góc chiếu của mặt trời ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệt độ và sự thoải mái tại nơi cắm trại hoặc dựng lán trại. Việc chọn đúng vị trí giúp bạn tiết kiệm năng lượng và có một nơi nghỉ ngơi an toàn.

• Hướng Đông: Dựng cửa lều hoặc nơi trú ẩn quay về hướng Đông sẽ giúp bạn đón ánh nắng ban mai. Ánh sáng này giúp làm ấm không gian sau một đêm lạnh, hong khô quần áo và các thiết bị ẩm ướt.
• Hướng Tây: Tránh đặt cửa lều quay về hướng Tây. Ánh nắng gay gắt buổi chiều sẽ làm nơi trú ẩn của bạn trở nên nóng bức, gây mất nước và khó chịu.
• Bóng râm: Quan sát góc nắng vào giữa trưa để tìm nơi có bóng râm tự nhiên. Dựng trại dưới tán cây lớn giúp bạn tránh được cái nóng đỉnh điểm, đặc biệt trong những chuyến đi vào mùa hè ở các khu vực như vườn quốc gia Cát Tiên.

Ví dụ, khi cắm trại ở Tà Năng - Phan Dũng, bạn nên chọn một sườn đồi phía Đông để đón nắng sớm và tránh gió lạnh thổi từ phía Tây vào cuối ngày.

Ánh sáng mặt trời cũng là một công cụ hỗ trợ tìm kiếm tài nguyên thiên nhiên.

Tìm nguồn nước

Vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi mặt trời ở góc thấp, ánh sáng của nó dễ phản chiếu trên các bề mặt nước. Bạn hãy trèo lên một điểm cao và quan sát xung quanh. Một vùng sáng lấp lánh ở phía xa có thể là một hồ nước, con suối hoặc vũng nước đọng.

Tìm kiếm thực phẩm

Hiểu biết về góc nắng giúp bạn xác định vị trí của các loại thực vật. Một số loại cây ăn quả cần nhiều ánh sáng mặt trời để phát triển và thường mọc ở các sườn đồi quang đãng. Ngược lại, một số loại nấm và rau rừng lại ưa bóng râm và độ ẩm, thường được tìm thấy ở các thung lũng hoặc dưới tán lá rậm rạp. Thời gian trong ngày cũng ảnh hưởng đến hoạt động của động vật. Nhiều loài thú hoạt động mạnh nhất vào lúc bình minh và hoàng hôn, khi ánh sáng yếu. Biết được điều này giúp bạn lên kế hoạch đặt bẫy hoặc săn bắt hiệu quả hơn.

Kỹ năng kiểm tra góc ánh sáng còn liên quan đến nhiều khía cạnh an toàn khác.

• Ước tính thời gian: Bằng cách quan sát vị trí của mặt trời, bạn có thể ước tính được còn bao nhiêu thời gian ban ngày. Điều này rất quan trọng để quyết định khi nào nên dừng di chuyển và bắt đầu dựng trại, tìm củi hoặc chuẩn bị bữa tối trước khi trời tối.
• Tạo lửa: Nếu bạn sử dụng kính lúp hoặc gương cầu lõm để nhóm lửa, bạn cần hiểu cách điều chỉnh góc độ để hội tụ tia nắng một cách hiệu quả nhất.
• Ra tín hiệu cứu hộ: Khi cần trợ giúp, bạn có thể dùng một mảnh gương hoặc vật kim loại sáng bóng để phản chiếu ánh nắng mặt trời về phía máy bay hoặc đội cứu hộ. Hiểu góc tới và góc phản xạ của ánh sáng là yếu tố quyết định để tín hiệu được nhìn thấy.

Việc áp dụng kỹ năng này cũng thể hiện sự tôn trọng đối với môi trường. Khi bạn chọn một địa điểm cắm trại phù hợp dựa trên hướng nắng, bạn tránh được việc dựng trại ở những khu vực có hệ sinh thái nhạy cảm như các bãi đất ẩm ướt dưới bóng râm. Việc này giúp giảm thiểu tác động của bạn lên môi trường sống của các loài thực vật và động vật nhỏ.

Hiểu được nhịp điệu của tự nhiên thông qua ánh sáng mặt trời khuyến khích một lối sống hài hòa. Bạn học cách làm việc cùng thiên nhiên thay vì chống lại nó. Đây chính là tinh thần cốt lõi của bushcraft và các hoạt động ngoài trời bền vững.