Loài sống trên gỗ mục là những sinh vật phụ thuộc vào cây chết để sinh tồn, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng Việt Nam.

Loài sống trên gỗ mục bao gồm các sinh vật sống và phát triển nhờ vào gỗ cây đã chết. Gỗ mục không phải là rác của khu rừng. Nó là một nguồn sống dồi dào, tạo ra môi trường sống cho vô số loài, từ vi khuẩn, nấm đến côn trùng, chim và thú nhỏ. Những khúc gỗ, cành cây, hoặc gốc cây mục nát bạn thấy khi đi trekking chính là ngôi nhà và nguồn thức ăn của chúng.

Các loài này giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì sức khỏe của hệ sinh thái rừng. Chúng tham gia trực tiếp vào vòng tuần hoàn vật chất trong tự nhiên.

- Phân hủy sinh học: Nấm và côn trùng phá vỡ cấu trúc cellulose và lignin cứng của gỗ. Quá trình này trả lại chất dinh dưỡng quan trọng cho đất, làm giàu cho lớp đất mặt để các cây non phát triển.
- Nguồn thức ăn: Côn trùng sống trong gỗ mục như mối, ấu trùng bọ cánh cứng là thức ăn cho nhiều loài chim, ví dụ như chim gõ kiến. Các loài thú nhỏ cũng tìm kiếm thức ăn tại đây.
- Nơi trú ẩn và sinh sản: Các hốc cây mục, khúc gỗ rỗng cung cấp nơi ở an toàn cho các loài lưỡng cư, bò sát, và thú nhỏ. Chim gõ kiến thường đục tổ trong các thân cây chết còn đứng vững.

Việt Nam có hệ sinh thái rừng đa dạng. Bạn dễ dàng bắt gặp các loài sống trên gỗ mục trong các chuyến đi khám phá thiên nhiên. Hãy đi chậm lại và quan sát kỹ những thân cây đổ ven đường mòn.

Các loài tiêu biểu bạn có thể gặp

- Nấm: Rừng nhiệt đới Việt Nam là thiên đường của các loài nấm. Sau những cơn mưa, bạn sẽ thấy vô số loại nấm mọc trên các thân cây mục như nấm tai mèo, nấm linh chi, và nhiều loại nấm tán đầy màu sắc. Vườn quốc gia Cúc Phương hoặc Bạch Mã là những địa điểm tuyệt vời để chụp ảnh nấm.
- Côn trùng: Lật nhẹ một mảng vỏ cây mục, bạn sẽ thấy thế giới của côn trùng. Các loài như mối, kiến, cuốn chiếu, và ấu trùng bọ cánh cứng hoạt động không ngừng. Chúng là những "công nhân" chăm chỉ nhất của khu rừng.
- Chim gõ kiến: Đây là loài chim gắn liền với gỗ mục. Tiếng gõ đặc trưng của chúng vang vọng trong rừng khi chúng tìm kiếm côn trùng hoặc đục tổ. Vườn quốc gia Cát Tiên là nơi bạn có cơ hội quan sát nhiều loài gõ kiến khác nhau.
- Bò sát và lưỡng cư: Ếch, nhái, thằn lằn thường ẩn náu dưới các khúc gỗ mục ẩm ướt để giữ ẩm và trốn kẻ thù. Các tour đi xem động vật ban đêm tại Cát Tiên hoặc Cúc Phương sẽ giúp bạn tìm thấy chúng.

Trải nghiệm thực tế

Khi trekking tại Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, hãy chú ý đến những thân cây thông cổ thụ đã chết. Trên đó, bạn sẽ thấy các loại địa y và nấm phát triển mạnh mẽ. Chúng tạo nên những mảng màu sắc độc đáo cho khu rừng. Tại các khu rừng ngập mặn như Cần Giờ, gỗ mục từ cây đước là nơi trú ngụ của nhiều loài còng, cá thòi lòi và các sinh vật nước lợ khác.

Quan sát các loài sống trên gỗ mục đòi hỏi sự kiên nhẫn và một vài kỹ năng cơ bản. Trải nghiệm này giúp bạn kết nối sâu hơn với thiên nhiên.

- Chuẩn bị dụng cụ: Một chiếc ống nhòm nhỏ gọn giúp bạn quan sát chim gõ kiến từ xa mà không làm chúng hoảng sợ. Một chiếc đèn pin đội đầu tốt rất cần thiết cho các hoạt động quan sát ban đêm.
- Di chuyển chậm và yên lặng: Bước đi nhẹ nhàng và giữ im lặng sẽ giúp bạn không làm kinh động các loài vật. Bạn sẽ có cơ hội quan sát hành vi tự nhiên của chúng.
- Nguyên tắc bảo tồn: Tuyệt đối không xê dịch, lật phá các khúc gỗ mục một cách bừa bãi. Đó là nhà của các sinh vật. Hãy quan sát và để lại mọi thứ như cũ. Không hái nấm hay bắt bất kỳ sinh vật nào ra khỏi rừng.

Hiểu về các loài sống trên gỗ mục làm cho chuyến đi của bạn thêm ý nghĩa. Bạn không chỉ nhìn thấy cây cối. Bạn thấy được cả một chu trình sinh tồn phức tạp và kỳ diệu. Mỗi khúc gỗ mục bạn bước qua đều là một phần quan trọng của sự sống trong khu rừng.

Gỗ mục có gây nguy hiểm khi đi trekking không?
Có, gỗ mục có thể trơn trượt hoặc che giấu các loài vật như rắn, nên bạn cần bước đi cẩn thận xung quanh chúng.

Tôi có thể mang nấm từ gỗ mục trong rừng về không?
Không, bạn không nên lấy bất cứ thứ gì ra khỏi các vườn quốc gia hay khu bảo tồn để bảo vệ hệ sinh thái nguyên vẹn.

Xem các mẫu ống nhòm chuyên dụng để quan sát động vật hoang dã tại WeTrek.vn.