Loài xâm lấn là sinh vật từ nơi khác đến, phát triển mạnh và gây hại cho hệ sinh thái bản địa, kinh tế hoặc sức khỏe con người.

Loài xâm lấn (Invasive Species) là gì?

Loài xâm lấn là một loài sinh vật không có nguồn gốc tại một khu vực cụ thể. Khi được đưa đến môi trường mới, chúng phát triển nhanh về số lượng và lây lan rộng. Sự phát triển này gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên, hoạt động kinh tế hoặc sức khỏe của con người.

Không phải mọi loài ngoại lai (non-native species) đều là loài xâm lấn. Một loài chỉ bị coi là xâm lấn khi nó bắt đầu gây hại. Ví dụ, nhiều loại cây trồng nông nghiệp là loài ngoại lai nhưng chúng không xâm lấn vì được kiểm soát trong phạm vi canh tác.

Loài xâm lấn ảnh hưởng đến trải nghiệm khám phá thiên nhiên của bạn như thế nào?

Khi bạn tham gia các hoạt động ngoài trời tại Việt Nam, các loài xâm lấn có thể làm thay đổi trực tiếp cảnh quan và hệ sinh thái bạn đang khám phá. Tác động của chúng rất rõ ràng và ảnh hưởng đến chất lượng chuyến đi của bạn.

Với hoạt động trekking và cắm trại trong rừng

Bạn có thể thấy những khu rừng nguyên sinh bị bao phủ bởi một loại cây dây leo lạ. Chúng bóp nghẹt các cây bản địa, làm thay đổi cấu trúc của rừng và giảm sự đa dạng của thảm thực vật.

• Ví dụ điển hình là cây trinh nữ móc (Mimosa diplotricha). Loài này mọc thành những thảm dày đặc, có gai, cản trở lối đi trên các cung đường trekking. Nó lấn át các loài cây bụi và cỏ bản địa, làm mất đi nguồn thức ăn của nhiều loài động vật nhỏ.

• Cảnh quan rừng trở nên đơn điệu, mất đi vẻ đẹp hoang sơ vốn có. Trải nghiệm đi bộ xuyên rừng của bạn sẽ giảm đi sự thú vị khi chỉ thấy một thảm thực vật đồng nhất thay vì một hệ sinh thái phong phú.

Với hoạt động quan sát chim và động vật hoang dã

Sự hiện diện của loài xâm lấn làm suy giảm môi trường sống và nguồn thức ăn của các loài động vật bản địa. Điều này khiến việc quan sát chúng trở nên khó khăn hơn.

• Tại Vườn quốc gia Tràm Chim, cây mai dương (Mimosa pigra) đã xâm chiếm các vùng đất ngập nước. Nó tạo thành các bụi cây rậm rạp, làm thay đổi hệ sinh thái bãi năn, vốn là nơi kiếm ăn ưa thích của loài Sếu đầu đỏ. Số lượng sếu và nhiều loài chim nước khác suy giảm vì mất đi môi trường sống.

• Khi một loài thực vật xâm lấn thống trị, các loài côn trùng phụ thuộc vào cây bản địa cũng biến mất. Chuỗi thức ăn bị phá vỡ, ảnh hưởng đến các loài chim và động vật ăn côn trùng.

Với hoạt động lặn biển và chèo thuyền kayak

Hệ sinh thái dưới nước cũng bị đe dọa. Các loài xâm lấn có thể cạnh tranh và tiêu diệt các loài bản địa, phá hủy vẻ đẹp của các rạn san hô hay vùng sông nước.

• Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) là một ví dụ quen thuộc. Chúng ăn các loài thực vật thủy sinh bản địa, làm đục nước và phá hoại môi trường sống của cá và các sinh vật khác trong các khu vực sông, hồ, đầm lầy nơi bạn chèo kayak.

• Tại các vùng biển, sự bùng phát của sao biển gai (Crown-of-thorns starfish) có thể tàn phá các rạn san hô. Khi lặn biển ở những khu vực như Côn Đảo hay Phú Quốc, bạn sẽ thấy những mảng san hô chết trắng thay vì một thế giới đầy màu sắc.

Bạn có thể làm gì để ngăn chặn sự lây lan?

Với tư cách là người yêu thiên nhiên, bạn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các hệ sinh thái. Những hành động nhỏ của bạn tạo ra sự khác biệt lớn.

• Làm sạch trang bị: Vệ sinh giày trekking, lều, thuyền kayak, và các dụng cụ khác trước và sau mỗi chuyến đi. Hạt giống cây xâm lấn và ấu trùng sinh vật lạ có thể bám vào bùn đất trên đồ của bạn.

• Không di chuyển sinh vật: Tránh mang theo thực vật, động vật, hoặc đất đá từ khu vực này sang khu vực khác. Đừng hái một bông hoa lạ ở vườn quốc gia này để trồng ở nhà.

• Không thả vật nuôi: Tuyệt đối không thả các loài cá cảnh, rùa tai đỏ, hoặc vật nuôi khác ra môi trường tự nhiên. Chúng có thể trở thành những kẻ xâm lấn nguy hiểm.

• Báo cáo cho cơ quan chức năng: Nếu bạn phát hiện một loài sinh vật phát triển bất thường và có dấu hiệu xâm lấn, hãy chụp ảnh, ghi lại vị trí và thông báo cho ban quản lý vườn quốc gia hoặc kiểm lâm địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Ốc bươu vàng có phải là loài xâm lấn không?

Có, ốc bươu vàng là một trong những loài xâm lấn gây hại nghiêm trọng nhất tại Việt Nam, tàn phá mùa màng và hệ sinh thái đất ngập nước.

Làm thế nào để phân biệt loài xâm lấn với loài bản địa khi đi rừng?

Loài xâm lấn thường mọc thành các quần thể rất lớn, đồng nhất và lấn át hoàn toàn các loài thực vật khác xung quanh nó.

Tôi có nên tự tay nhổ bỏ cây xâm lấn tôi tìm thấy không?

Không, bạn nên báo cáo vị trí và đặc điểm của chúng cho kiểm lâm hoặc ban quản lý khu bảo tồn để họ có biện pháp xử lý chuyên nghiệp.

Hiểu về loài xâm lấn giúp bạn có một chuyến đi ý thức và trách nhiệm hơn. Chuẩn bị kỹ càng cho hành trình tiếp theo của bạn với các sản phẩm chuyên dụng. Xem trang bị dã ngoại tại WeTrek.vn.