Mốc tọa độ (Map Datum) là hệ quy chiếu toán học của Trái Đất, giúp xác định vị trí chính xác trên bản đồ, đảm bảo GPS và bản đồ của bạn khớp nhau.

Mốc tọa độ (Map Datum) là gì?

Mốc tọa độ (Map Datum) là một hệ thống tham chiếu dùng để định vị các điểm trên bề mặt Trái Đất. Nó định nghĩa hình dạng và kích thước của Trái Đất theo mô hình toán học, cùng với một điểm gốc để hệ thống tọa độ (kinh độ và vĩ độ) dựa vào. Hiểu đơn giản, nó là "ngôn ngữ" chung giúp thiết bị GPS và bản đồ của bạn hiển thị cùng một vị trí.

Nếu không có một mốc tọa độ chuẩn, cùng một cặp tọa độ có thể chỉ đến hai vị trí khác nhau trên hai bản đồ khác nhau. Sự chênh lệch này có thể từ vài mét đến hàng trăm mét, đủ để gây nguy hiểm trong các hoạt động ngoài trời.

Tại sao Mốc tọa độ quan trọng với các môn thể thao dưới nước?

Đối với người chèo thuyền kayak, SUP, hay packrafting, hiểu và sử dụng đúng mốc tọa độ là yếu tố sống còn. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn, hiệu quả chuyến đi và trách nhiệm với môi trường.

Điều hướng chính xác trên sông, hồ, và biển

Khi bạn di chuyển trên mặt nước, việc xác định đúng vị trí giúp bạn đi đúng lộ trình. Dùng sai mốc tọa độ sẽ dẫn đến sai lệch vị trí nghiêm trọng.

Ví dụ, bạn đang lên kế hoạch chèo kayak khám phá các hang động ở Vịnh Hạ Long. Thiết bị GPS của bạn dùng mốc tọa độ WGS 84 (tiêu chuẩn toàn cầu). Nhưng tấm bản đồ hàng hải chi tiết của khu vực lại được xây dựng trên hệ VN-2000 (tiêu chuẩn Việt Nam). Nếu bạn nhập tọa độ từ bản đồ vào GPS mà không chuyển đổi mốc tọa độ, vị trí hiển thị trên GPS sẽ lệch so với thực tế. Bạn có thể bỏ lỡ cửa hang hoặc tệ hơn là đi vào một luồng nước nguy hiểm.

Đảm bảo an toàn và lập kế hoạch lộ trình

An toàn là ưu tiên hàng đầu khi hoạt động dưới nước. Việc lập kế hoạch lộ trình dựa trên thông tin chính xác giúp bạn tránh được các rủi ro tiềm ẩn.

Các yếu tố bạn cần xác định chính xác bao gồm:

• Điểm xuất phát và điểm kết thúc.
• Các điểm dừng nghỉ an toàn dọc đường, ví dụ như một bãi cát nhỏ ven bờ.
• Vị trí các chướng ngại vật như rạn san hô ngầm, bãi đá, hoặc vùng nước xoáy.
• Các khu vực cấm vào, ví dụ như khu bảo tồn quân sự hoặc khu vực sinh sản của sinh vật biển.

Khi chèo SUP dọc bờ biển Phú Quốc, việc sử dụng chung một mốc tọa độ cho cả GPS và bản đồ giúp bạn đánh dấu chính xác vị trí các rạn san hô nông. Điều này giúp bạn tránh va chạm gây hư hỏng ván và bảo vệ hệ sinh thái mỏng manh này.

Bảo vệ môi trường biển

Sử dụng đúng mốc tọa độ cũng là một hành động thể hiện trách nhiệm với môi trường. Nhiều khu vực biển và sông hồ tại Việt Nam là các khu bảo tồn thiên nhiên với những quy định nghiêm ngặt. Việc đi vào sai khu vực do lỗi điều hướng có thể gây hại cho hệ sinh thái.

Ví dụ, Vườn quốc gia Côn Đảo có những khu vực bảo vệ rùa biển đẻ trứng hoặc các rạn san hô nguyên sơ. Lộ trình cho thuyền kayak được quy định rõ ràng để tránh tác động đến các khu vực nhạy cảm này. Nếu mốc tọa độ của bạn bị sai, bạn có thể vô tình chèo thuyền vào vùng cấm, gây ảnh hưởng đến môi trường sống của động vật hoang dã.

Các loại Mốc tọa độ phổ biến tại Việt Nam

Trong các hoạt động dưới nước tại Việt Nam, bạn sẽ thường gặp hai hệ mốc tọa độ chính.

• WGS 84 (World Geodetic System 1984): Đây là hệ quy chiếu toàn cầu, được sử dụng bởi hệ thống định vị GPS. Hầu hết các thiết bị GPS cầm tay, đồng hồ thông minh và ứng dụng bản đồ như Google Maps đều mặc định sử dụng WGS 84. Nó phù hợp cho việc điều hướng trên phạm vi rộng và sử dụng các công cụ kỹ thuật số.
• VN-2000: Đây là hệ quy chiếu tọa độ và độ cao quốc gia của Việt Nam. Các bản đồ địa hình, bản đồ hàng hải, và các bản đồ chuyên dụng do cơ quan nhà nước Việt Nam ban hành thường sử dụng hệ VN-2000. Khi tham gia các hoạt động trong phạm vi vườn quốc gia, khu bảo tồn, bạn có thể nhận được bản đồ sử dụng hệ này.

Sự khác biệt chính là bạn phải đảm bảo thiết bị GPS và bản đồ bạn dùng đang ở cùng một hệ thống. Nếu chúng khác nhau, bạn cần chuyển đổi cài đặt trên thiết bị GPS cho khớp với bản đồ.

Cách kiểm tra và cài đặt Mốc tọa độ trên thiết bị

Việc thay đổi mốc tọa độ trên hầu hết các thiết bị GPS khá đơn giản. Bạn chỉ cần thực hiện theo các bước sau trước mỗi chuyến đi.

1. Xác định mốc tọa độ của bản đồ bạn đang dùng. Thông tin này thường được ghi ở phần chú giải của bản đồ.
2. Mở thiết bị GPS của bạn và vào mục Cài đặt (Settings).
3. Tìm đến mục Hệ thống (System), Định dạng vị trí (Position Format), hoặc một mục có tên tương tự.
4. Trong mục đó, tìm tùy chọn Mốc tọa độ (Map Datum).
5. Chọn mốc tọa độ phù hợp từ danh sách (ví dụ: WGS 84 hoặc VN-2000) để nó khớp với bản đồ của bạn.

Luôn kiểm tra lại cài đặt này trước khi bắt đầu hành trình, đặc biệt khi bạn sử dụng một bản đồ mới hoặc đi đến một khu vực mới.

Các câu hỏi thường gặp

Dùng sai mốc tọa độ có nguy hiểm không?

Có, dùng sai mốc tọa độ có thể gây lệch vị trí hàng trăm mét, dẫn đến đi lạc hoặc đi vào vùng nguy hiểm.

Thiết bị GPS của tôi mặc định dùng mốc tọa độ nào?

Hầu hết các thiết bị GPS hiện đại mặc định sử dụng hệ WGS 84.

Tôi có cần thay đổi mốc tọa độ khi chỉ dùng Google Maps không?

Không cần, vì GPS và ứng dụng Google Maps đều mặc định dùng chung hệ WGS 84 nên chúng đã đồng bộ.

Hiểu đúng về mốc tọa độ giúp chuyến đi dưới nước của bạn an toàn và có trách nhiệm hơn. Xem các thiết bị GPS tại WeTrek.vn.