Quy tắc đạo đức birding là bộ nguyên tắc hướng dẫn quan sát chim có trách nhiệm, ưu tiên phúc lợi của chim và môi trường sống của chúng.

Quy tắc đạo đức birding là một bộ hướng dẫn không chính thức, được cộng đồng birdwatching (quan sát chim) trên toàn thế giới đồng thuận. Mục tiêu của bộ quy tắc này là đảm bảo hoạt động quan sát chim không gây hại đến các loài chim, không phá vỡ môi trường sống tự nhiên của chúng. Việc tuân thủ các quy tắc này giúp bảo vệ quần thể chim và duy trì một môi trường quan sát lành mạnh cho tất cả mọi người.

Khi bạn tham gia các hoạt động khám phá thiên nhiên như trekking tại Vườn quốc gia Bạch Mã hay đi thuyền ở vùng đầm lầy Vân Long, việc hiểu và áp dụng các nguyên tắc này là cần thiết. Nó thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với thiên nhiên hoang dã và góp phần vào du lịch sinh thái bền vững.

Bộ quy tắc này tập trung vào ba lĩnh vực chính: phúc lợi của chim, bảo vệ môi trường sống và tôn trọng những người cùng tham gia.

Sự an toàn và sức khỏe của các loài chim luôn được đặt lên trước tiên. Mọi hành động của bạn cần tránh gây căng thẳng hoặc nguy hiểm cho chúng.

• Giữ khoảng cách an toàn để không làm chim hoảng sợ. Sử dụng ống nhòm hoặc ống kính tele để quan sát từ xa. • Hạn chế tối đa việc sử dụng âm thanh phát lại (playback) để dụ chim. Việc này làm chúng tốn năng lượng một cách vô ích và có thể ảnh hưởng đến hành vi tìm bạn tình hoặc bảo vệ lãnh thổ. • Không bao giờ truy đuổi chim để có một bức ảnh đẹp hơn. Hành động này gây áp lực lớn lên chúng, đặc biệt trong mùa sinh sản hoặc di cư. • Cẩn trọng đặc biệt khi ở gần khu vực làm tổ. Giữ khoảng cách, quan sát nhanh và lặng lẽ rời đi. Sự hiện diện của bạn có thể khiến chim bố mẹ từ bỏ tổ, để lại trứng hoặc chim non dễ bị tấn công.

Ví dụ thực tế: Tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, nơi trú đông của loài Rẽ mỏ thìa cực kỳ nguy cấp, các nhiếp ảnh gia và người quan sát chim phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về khoảng cách. Họ sử dụng các chòi quan sát và ống kính tiêu cự lớn để không làm phiền đến hoạt động kiếm ăn của chúng.

Bảo vệ hệ sinh thái nơi các loài chim sinh sống cũng quan trọng như bảo vệ chính bản thân chúng. Môi trường sống lành mạnh đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các loài.

• Luôn đi trên các con đường mòn đã có sẵn. Việc đi tắt hoặc giẫm đạp lên thảm thực vật có thể phá hủy nơi kiếm ăn hoặc làm tổ của chim. • Thực hành nguyên tắc “Leave No Trace” (Không để lại dấu vết). Mang tất cả rác của bạn về, không để lại bất cứ thứ gì trong tự nhiên. • Tránh làm thay đổi môi trường sống, chẳng hạn như bẻ cành cây để có tầm nhìn rõ hơn.

Ví dụ thực tế: Khi trekking tại Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, việc đi theo lối mòn không chỉ đảm bảo an toàn cho bạn mà còn bảo vệ hệ sinh thái rừng rêu mỏng manh, là nơi cư trú của nhiều loài chim đặc hữu như Khướu đầu đen má xám.

Birding là một hoạt động cộng đồng. Hành vi của bạn ảnh hưởng đến trải nghiệm của những người xung quanh và cả cộng đồng địa phương.

• Giữ im lặng hoặc nói chuyện nhỏ nhẹ để không làm kinh động chim và làm phiền người khác. • Không chặn lối đi bằng thiết bị hoặc đứng tụ tập ở những vị trí hẹp. • Chia sẻ thông tin về vị trí chim một cách có trách nhiệm. Tránh công bố rộng rãi vị trí của các loài chim quý hiếm hoặc các khu vực làm tổ nhạy cảm. • Xin phép trước khi vào đất tư nhân. Tôn trọng tài sản và văn hóa của người dân địa phương.

Ví dụ thực tế: Vào mùa sếu đầu đỏ về Vườn quốc gia Tràm Chim, nhiều người cùng tập trung tại một điểm quan sát. Việc giữ trật tự, nhường chỗ cho nhau và tuân theo hướng dẫn của kiểm lâm giúp mọi người đều có cơ hội chiêm ngưỡng loài chim quý này một cách trọn vẹn.

Dùng âm thanh để dụ chim có sai không?

Việc sử dụng âm thanh dụ chim cần hạn chế tối đa vì nó gây căng thẳng và ảnh hưởng đến hành vi tự nhiên của chúng.

Tôi nên làm gì khi thấy một tổ chim?

Bạn nên giữ khoảng cách an toàn, quan sát nhanh chóng rồi lặng lẽ rời đi để tránh làm phiền chim bố mẹ.

Làm sao để chụp ảnh chim mà không làm phiền chúng?

Bạn hãy sử dụng ống kính tele để chụp từ xa, không dùng đèn flash và di chuyển chậm rãi, nhẹ nhàng.

Áp dụng những quy tắc đơn giản này giúp chuyến đi khám phá thiên nhiên của bạn trở nên ý nghĩa hơn. Bạn không chỉ có được những trải nghiệm đáng nhớ mà còn đóng góp vào việc bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam.

Xem các mẫu ống nhòm và máy ảnh chuyên dụng cho birding tại WeTrek.vn.