Sơ đồ độ lệch từ (Magnetic Variation Diagram) là gì?

Sơ đồ độ lệch từ trên bản đồ giúp bạn chỉnh la bàn chính xác, định hướng đúng khi chèo thuyền kayak hay SUP trên biển và sông lớn tại Việt Nam.

La bàn của bạn không chỉ về Cực Bắc thật của Trái Đất. Nó chỉ về Cực Bắc từ. Độ lệch từ, hay còn gọi là biến thiên từ (Magnetic Declination), là góc chênh lệch giữa hai hướng này tại một vị trí cụ thể.

Cực Bắc địa lý (True North) là một điểm cố định, là trục quay của Trái Đất. Trong khi đó, Cực Bắc từ (Magnetic North) là một điểm di chuyển liên tục do sự thay đổi trong lõi sắt nóng chảy của hành tinh. Sự chênh lệch này có nghĩa là nếu bạn chỉ đi theo la bàn mà không điều chỉnh, bạn sẽ đi chệch hướng so với bản đồ.

Đối với các hoạt động dưới nước như chèo thuyền kayak qua các đảo hoặc vượt qua một hồ lớn, một sai số nhỏ ban đầu có thể dẫn đến lệch hướng hàng trăm mét hoặc vài kilômét ở điểm đến.

Sơ đồ độ lệch từ (Magnetic Variation Diagram) là một hình minh họa nhỏ thường nằm trong phần chú giải của bản đồ địa hình. Nó cung cấp thông tin cần thiết để bạn chuyển đổi giữa hướng từ (hướng la bàn) và hướng thật (hướng bản đồ).

Sơ đồ này thường có ba đường:

• Một đường có ngôi sao ở đầu, đại diện cho Cực Bắc địa lý (True North - TN).
• Một đường có ký hiệu MN hoặc một mũi tên nửa, đại diện cho Cực Bắc từ (Magnetic North - MN).
• Một đường có ký hiệu GN, đại diện cho Cực Bắc lưới (Grid North), thường song song với các đường kinh tuyến trên bản đồ.

Góc giữa đường TN và MN chính là độ lệch từ. Sơ đồ sẽ ghi rõ giá trị của góc này và cho biết hướng lệch là Đông hay Tây. Ví dụ, bản đồ khu vực Vịnh Hạ Long có thể ghi “Độ lệch từ khoảng 1° Tây năm 2020”.

Để áp dụng, bạn tuân theo quy tắc đơn giản. Khi chuyển từ hướng bản đồ sang hướng la bàn, bạn cộng thêm độ lệch nếu là lệch Tây và trừ đi nếu là lệch Đông. Ngược lại, khi chuyển từ hướng la bàn sang hướng bản đồ, bạn làm ngược lại.

Việc định hướng chính xác là yếu tố sống còn khi bạn ở trên mặt nước, xa đất liền và các cột mốc dễ nhận biết. Sơ đồ độ lệch từ giúp bạn đảm bảo an toàn và bảo vệ môi trường.

An toàn cá nhân

Khi bạn chèo kayak trên Vịnh Hạ Long hoặc Vịnh Lan Hạ, việc di chuyển giữa các hòn đảo đá vôi đòi hỏi bạn phải đi đúng hướng. Sương mù hoặc thời tiết xấu có thể xuất hiện bất ngờ. Nếu không tính độ lệch từ, la bàn có thể dẫn bạn đi sai hướng, gây mất phương hướng và kéo dài thời gian trên biển một cách nguy hiểm.

Bảo vệ môi trường

Nhiều khu vực biển và sông hồ tại Việt Nam là các khu bảo tồn sinh thái nhạy cảm. Ví dụ, khi chèo thuyền quanh Côn Đảo hoặc Phú Quốc, việc định hướng chính xác giúp bạn tránh đi vào các khu vực rạn san hô đang được bảo vệ hoặc các bãi chim làm tổ. Đi lạc có thể khiến bạn vô tình xâm phạm và gây hại cho hệ sinh thái mỏng manh này.

Trải nghiệm bền vững

Sử dụng bản đồ và la bàn một cách thành thạo thể hiện sự tôn trọng thiên nhiên. Nó giúp bạn tự chủ, giảm phụ thuộc vào các thiết bị điện tử có thể hết pin hoặc hỏng hóc. Việc chuẩn bị kỹ năng định hướng cũng là một phần của nguyên tắc du lịch có trách nhiệm, đảm bảo chuyến đi của bạn ít tác động tiêu cực nhất đến môi trường tự nhiên.

Để sử dụng sơ đồ độ lệch từ hiệu quả, bạn cần chú ý một vài điểm quan trọng:

• Độ lệch từ thay đổi theo thời gian. Luôn kiểm tra năm xuất bản của bản đồ. Một bản đồ cũ sẽ có thông tin độ lệch từ không còn chính xác.
• Độ lệch từ khác nhau tùy theo vị trí địa lý. Độ lệch ở Hà Giang sẽ khác với ở Cà Mau. Luôn dùng bản đồ của đúng khu vực bạn đang hoạt động.
• Độ lệch từ ở Việt Nam hiện nay khá nhỏ, thường dưới 1 độ về phía Tây. Tuy nhiên, trong các chuyến đi dài trên biển, sai số này vẫn đủ lớn để tạo ra sự khác biệt.
• Luyện tập kỹ năng sử dụng la bàn và bản đồ trên cạn trước khi áp dụng trên mặt nước.

Nắm vững cách đọc và áp dụng sơ đồ độ lệch từ giúp bạn tự tin hơn trong mỗi chuyến đi. Nó không chỉ là một kỹ năng điều hướng, mà còn là một công cụ giúp bạn khám phá thiên nhiên một cách an toàn và bền vững.

Tôi có cần quan tâm đến độ lệch từ nếu đã có GPS không?

Có, bạn cần la bàn và bản đồ làm phương án dự phòng khi thiết bị điện tử hết pin hoặc hỏng.

Độ lệch từ ở Việt Nam là bao nhiêu?

Độ lệch từ tại Việt Nam rất nhỏ, thường dưới 1 độ về phía Tây, nhưng bạn vẫn cần kiểm tra trên bản đồ địa hình cụ thể.

Để chuẩn bị tốt nhất cho chuyến đi, bạn cần một chiếc la bàn đáng tin cậy. Xem các mẫu la bàn chính hãng tại WeTrek.vn.