Tầng nhiệt độ dưới nước là hiện tượng nước phân chia thành các lớp có nhiệt độ khác nhau, lớp mặt ấm và lớp đáy lạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn.

Tầng nhiệt độ dưới nước, hay còn gọi là sự phân tầng nhiệt (Thermal Stratification), là hiện tượng các vùng nước lớn như hồ, sông sâu hoặc biển tự phân chia thành các lớp riêng biệt với nhiệt độ khác nhau. Lớp nước bề mặt ấm hơn do tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, trong khi các lớp nước sâu hơn lạnh hơn đáng kể. Giữa các lớp này tồn tại một vùng chuyển tiếp, nơi nhiệt độ thay đổi đột ngột.

Hiểu về tầng nhiệt độ dưới nước là một yếu tố an toàn quan trọng cho người bơi hoang dã (wild swimming). Khi cơ thể bạn di chuyển từ lớp nước ấm trên bề mặt xuống lớp nước lạnh hơn ở dưới, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây ra sốc lạnh (cold water shock). Phản ứng này của cơ thể dẫn đến các nguy cơ sau:

• Thở hổn hển không kiểm soát, làm tăng nguy cơ hít phải nước.
• Tim đập nhanh và huyết áp tăng đột ngột.
• Chuột rút cơ bắp, khiến việc bơi trở nên khó khăn.
• Mất phương hướng và hoảng loạn.

Ví dụ, khi bạn bơi tại hồ Ba Bể (Bắc Kạn) vào một ngày nắng, mặt nước có thể rất ấm. Tuy nhiên, chỉ cần lặn xuống sâu một chút hoặc bơi ra vùng nước sâu hơn, bạn sẽ cảm nhận ngay sự thay đổi nhiệt độ rõ rệt. Nếu không chuẩn bị, cơ thể bạn sẽ phản ứng tiêu cực.

Một vùng nước điển hình thường được chia thành ba lớp nhiệt độ chính:

Tầng mặt (Epilimnion)

Đây là lớp nước trên cùng, ấm nhất và nhận được nhiều ánh sáng mặt trời nhất. Gió và sóng giúp khuấy động và duy trì nhiệt độ đồng đều cho lớp nước này. Hầu hết các hoạt động bơi lội thông thường diễn ra ở đây.

Tầng chuyển tiếp (Thermocline)

Đây là lớp giữa, nơi nhiệt độ giảm mạnh và nhanh chóng khi bạn bơi xuống sâu hơn. Tầng chuyển tiếp chính là khu vực nguy hiểm nhất đối với người bơi vì sự thay đổi nhiệt độ đột ngột diễn ra tại đây. Độ sâu và độ dày của tầng này thay đổi tùy thuộc vào mùa, thời tiết và đặc điểm của vùng nước.

Tầng đáy (Hypolimnion)

Đây là lớp nước sâu nhất, lạnh nhất và tối nhất. Nước ở đây rất đặc và ít bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ bề mặt hay gió. Người bơi thông thường hiếm khi tiếp cận tới tầng này, nhưng nó góp phần tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn trong toàn bộ vùng nước.

Để đảm bảo an toàn khi bơi ở những nơi có hiện tượng phân tầng nhiệt, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Thích nghi từ từ: Không bao giờ nhảy hoặc lặn đột ngột vào vùng nước lạ. Hãy bước xuống nước một cách chậm rãi để cơ thể có thời gian làm quen với nhiệt độ.
• Mặc đồ bơi phù hợp: Sử dụng đồ bơi giữ nhiệt (wetsuit) là một lựa chọn thông minh, đặc biệt khi bơi ở các hồ nước sâu, hồ trên núi hoặc bơi vào những ngày thời tiết se lạnh. Wetsuit giúp cách nhiệt, làm giảm tác động của sốc lạnh.
• Kiểm soát hơi thở: Nếu cảm thấy nhiệt độ thay đổi đột ngột, hãy giữ bình tĩnh, ngửa người nổi trên mặt nước và tập trung thở ra từ từ để kiểm soát nhịp thở.
• Không bơi một mình: Luôn có người đi cùng hoặc có phao cứu sinh cá nhân (personal flotation device) để nhận được sự hỗ trợ khi cần.
• Tìm hiểu trước về địa điểm: Trước khi bơi, hãy tìm hiểu thông tin về độ sâu và nhiệt độ nước tại địa điểm đó nếu có thể.

Bơi hoang dã gắn liền với tình yêu thiên nhiên. Tham gia hoạt động này một cách có trách nhiệm giúp bảo vệ các hệ sinh thái nước quý giá cho tương lai.

• Bảo vệ sinh vật dưới nước: Tránh sử dụng các loại kem chống nắng chứa hóa chất gây hại cho san hô và sinh vật biển. Ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường.
• Không làm xáo trộn môi trường: Không dẫm đạp lên các rạn san hô, không di chuyển đá hoặc thực vật thủy sinh. Hãy quan sát từ xa.
• Giữ gìn sự trong sạch: Tuân thủ nguyên tắc "Không để lại dấu vết" (Leave No Trace). Mang tất cả rác thải của bạn về, không để lại bất cứ thứ gì.
• Tôn trọng động vật hoang dã: Giữ khoảng cách an toàn với các loài động vật dưới nước. Tránh bơi ở các khu vực được xác định là nơi sinh sản hoặc sinh sống quan trọng của chúng, ví dụ như các khu bảo tồn rùa biển ở Côn Đảo.

Tầng nhiệt độ nguy hiểm nhất cho người bơi là gì?
Tầng chuyển tiếp (Thermocline) là nguy hiểm nhất vì nhiệt độ giảm đột ngột gây sốc lạnh.

Làm sao để tránh sốc nhiệt khi bơi ngoài trời?
Bạn cần làm quen với nước từ từ và mặc đồ bơi giữ nhiệt như wetsuit để bảo vệ cơ thể.

Tôi có cần wetsuit khi bơi hồ ở Việt Nam không?
Bạn nên dùng wetsuit khi bơi ở các hồ nước sâu hoặc trên núi cao để bảo vệ cơ thể khỏi sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Để chuẩn bị cho chuyến bơi an toàn và có trách nhiệm, bạn hãy trang bị cho mình những thiết bị phù hợp. Xem đồ bơi và phụ kiện dã ngoại tại WeTrek.vn.