Hiểu về Thang độ lệch (Declination Scale)

Khi bạn sử dụng la bàn và bản đồ, bạn làm việc với hai hướng Bắc khác nhau. Hiểu rõ sự khác biệt này là nền tảng của định hướng ngoài trời.

Bắc thực (True North) là hướng chỉ về Cực Bắc địa lý của Trái Đất. Đây là điểm mà tất cả các kinh tuyến hội tụ. Các đường kinh tuyến trên bản đồ giấy luôn chỉ về hướng Bắc thực.

Bắc từ (Magnetic North) là hướng mà kim la bàn của bạn chỉ tới. Điểm này bị ảnh hưởng bởi từ trường của Trái Đất và nó liên tục dịch chuyển. Vị trí của Bắc từ nằm ở khu vực phía bắc Canada, cách Cực Bắc địa lý hàng trăm kilomet.

Độ lệch từ (Magnetic Declination) chính là góc chênh lệch giữa Bắc thực và Bắc từ tại một vị trí cụ thể. Giá trị này thay đổi tùy thuộc vào vị trí của bạn trên Trái Đất và thay đổi theo thời gian. Thang đo độ lệch trên la bàn giúp bạn hiệu chỉnh sự khác biệt này, đảm bảo hướng đi của bạn trên thực địa khớp với kế hoạch trên bản đồ.

Tại sao Thang độ lệch lại quan trọng với người chèo thuyền?

Đối với các hoạt động trên mặt nước như chèo kayak, SUP hoặc packrafting, việc định hướng chính xác ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và trải nghiệm. Độ lệch từ dù nhỏ cũng có thể tạo ra sai số lớn trên một quãng đường dài.

• Định hướng trên vùng nước mở: Khi bạn chèo thuyền qua các vịnh lớn như Vịnh Hạ Long, Vịnh Lan Hạ hoặc giữa các đảo ở Phú Quốc, bạn thường không có các mốc định hướng rõ ràng. Việc không tính độ lệch từ có thể khiến bạn đi chệch hướng đến một hòn đảo sai hoặc một điểm đến cách xa dự kiến hàng kilomet.

• An toàn trong điều kiện thời tiết xấu: Sương mù, mưa lớn hoặc ánh sáng yếu làm giảm tầm nhìn. Lúc này, la bàn là công cụ định hướng chính. Nếu bạn không hiệu chỉnh độ lệch, la bàn sẽ dẫn bạn đi sai đường, gây nguy hiểm khi bạn cần tìm đường về bến hoặc nơi trú ẩn an toàn.

• Bảo vệ hệ sinh thái nhạy cảm: Nhiều khu vực chèo thuyền tại Việt Nam nằm trong các vườn quốc gia hoặc khu bảo tồn biển như Côn Đảo, Cát Bà. Định hướng chính xác giúp bạn đi đúng tuyến đường cho phép, tránh đi vào các khu vực cấm hoặc các rạn san hô nông đang được bảo vệ. Việc đi lạc có thể gây tổn hại không chủ ý đến môi trường.

Cách sử dụng Thang độ lệch khi chèo thuyền

Áp dụng độ lệch từ vào thực tế khá đơn giản. Bạn chỉ cần biết giá trị độ lệch tại khu vực của mình và cách hiệu chỉnh la bàn.

Tìm giá trị độ lệch

Giá trị độ lệch từ thường được in trực tiếp trên các bản đồ địa hình chuyên dụng. Nó được thể hiện bằng một sơ đồ nhỏ chỉ rõ góc chênh lệch giữa Bắc thực và Bắc từ. Bạn cũng có thể tra cứu thông tin này trên các trang web của các cơ quan địa vật lý quốc gia. Tại Việt Nam, độ lệch từ thường là một giá trị âm nhỏ, khoảng dưới -1 độ, nghĩa là Bắc từ nằm hơi lệch về phía Tây so với Bắc thực.

Hiệu chỉnh la bàn

Có hai trường hợp chính bạn cần điều chỉnh:

1. Từ bản đồ ra thực tế (Map to Bearing): Khi bạn xác định một hướng đi trên bản đồ và muốn đi theo hướng đó bằng la bàn.

   • Đo góc phương vị trên bản đồ (ví dụ: 45 độ).

   • Cộng thêm giá trị độ lệch từ (ví dụ: độ lệch là -1 độ).

   • Hướng đi trên la bàn sẽ là: 45 + (-1) = 44 độ.

2. Từ thực tế vào bản đồ (Bearing to Map): Khi bạn dùng la bàn để xác định hướng của một vật thể ở xa (như một hòn đảo) và muốn đánh dấu nó trên bản đồ.

   • Đo góc phương vị của vật thể bằng la bàn (ví dụ: 120 độ).

   • Trừ đi giá trị độ lệch từ.

   • Hướng trên bản đồ sẽ là: 120 - (-1) = 121 độ.

Ví dụ thực tế: Bạn đang chèo kayak ở Vịnh Lan Hạ và muốn đi từ điểm A đến một bãi biển nhỏ ở điểm B. Bạn đo trên bản đồ, hướng đi là 180 độ. Độ lệch từ tại khu vực này là -0.8 độ. Bạn cần chỉnh la bàn của mình theo hướng 179.2 độ để đến đúng bãi biển đó.

Nguyên tắc bảo vệ môi trường nước khi định hướng

Kỹ năng định hướng tốt không chỉ giúp bạn an toàn mà còn thể hiện trách nhiệm của một người yêu thiên nhiên. Việc đi đúng lộ trình giúp giảm thiểu tác động đến môi trường tự nhiên.

Khi chèo thuyền, hãy luôn tuân thủ các tuyến đường được quy định tại các khu bảo tồn. Định hướng chính xác giúp bạn tránh xa các khu vực sinh sản của chim biển trên các đảo đá hoặc các vùng nước nông có hệ sinh thái dễ bị tổn thương. Bằng cách đi đúng đường, bạn góp phần bảo vệ sự nguyên vẹn của những vùng nước mà bạn yêu thích.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tôi không dùng GPS thay cho la bàn?
GPS có thể hết pin hoặc mất tín hiệu, trong khi la bàn là công cụ dự phòng đáng tin cậy không cần năng lượng.

Độ lệch từ có thay đổi không?
Có, độ lệch từ thay đổi chậm theo thời gian và khác nhau tùy vào vị trí địa lý của bạn.

Tôi tìm giá trị độ lệch cho chuyến đi ở Việt Nam ở đâu?
Giá trị độ lệch được in trên các bản đồ địa hình hoặc bạn có thể tra cứu trên các website của Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam.