Thiết bị thu âm sinh học là máy ghi âm chuyên dụng, bền bỉ, dùng để ghi lại âm thanh của động vật và môi trường tự nhiên phục vụ cho nghiên cứu và bảo tồn.

Thiết bị thu âm sinh học (Bioacoustic Recorder) là một máy ghi âm chuyên dụng. Nó được thiết kế để ghi lại âm thanh trong môi trường tự nhiên trong thời gian dài. Không giống như máy ghi âm thông thường, thiết bị này có khả năng chống chịu thời tiết khắc nghiệt, pin dung lượng lớn và có thể lập trình để hoạt động tự động.

Mục đích chính của nó là thu thập dữ liệu âm thanh từ động vật hoang dã và toàn bộ âm cảnh (soundscape) của một hệ sinh thái. Các nhà khoa học và nhà bảo tồn sử dụng dữ liệu này để nghiên cứu hành vi, mật độ quần thể và sức khỏe của các loài mà không cần có mặt trực tiếp, giảm thiểu tác động đến môi trường sống của chúng.

Trong các hoạt động khám phá thiên nhiên như đi bộ đường dài, cắm trại hay du lịch sinh thái, việc hiểu và bảo vệ môi trường là ưu tiên hàng đầu. Thiết bị thu âm sinh học đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực này, kết nối trải nghiệm ngoài trời với công tác bảo tồn có trách nhiệm.

Thiết bị này cho phép các tổ chức bảo tồn và ban quản lý vườn quốc gia theo dõi các loài động vật quý hiếm hoặc khó quan sát một cách hiệu quả.

• Giám sát không xâm lấn: Ghi lại tiếng kêu của các loài linh trưởng, tiếng hót của chim hay tiếng gọi của dơi mà không làm chúng hoảng sợ. Điều này cung cấp thông tin chân thực về hành vi tự nhiên của chúng.

• Xác định sự hiện diện: Dữ liệu âm thanh giúp xác nhận sự tồn tại của các loài cực kỳ nguy cấp trong một khu vực nhất định, từ đó đưa ra các biện pháp bảo vệ kịp thời.

Ví dụ, tại Vườn quốc gia Cát Tiên, các thiết bị thu âm sinh học được dùng để nghiên cứu quần thể vượn đen má hung. Tại Vườn quốc gia Cúc Phương, chúng giúp theo dõi các loài thú ăn đêm dựa trên âm thanh chúng tạo ra.

Toàn bộ âm thanh của một khu rừng hay vùng đất ngập nước được gọi là âm cảnh (soundscape). Âm cảnh là một chỉ số quan trọng về sức khỏe của hệ sinh thái. Một môi trường sống lành mạnh sẽ có âm cảnh đa dạng và phong phú.

Bằng cách phân tích các bản ghi âm dài hạn, các nhà nghiên cứu có thể phát hiện những thay đổi bất thường. Sự im lặng đột ngột hoặc sự biến mất của âm thanh từ một số loài nhất định có thể là dấu hiệu của ô nhiễm, nạn phá rừng hoặc các hoạt động trái phép khác. Điều này giúp các đơn vị quản lý như trạm kiểm lâm có hành động can thiệp sớm.

Những người tham gia hoạt động ngoài trời luôn được khuyến khích tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn. Dữ liệu từ thiết bị thu âm sinh học góp phần xây dựng các quy định đó.

• Xây dựng tuyến đường bền vững: Dữ liệu về nơi cư trú và hoạt động của động vật hoang dã giúp các nhà quản lý hoạch định các tuyến đường đi bộ, khu vực cắm trại và điểm quan sát ít ảnh hưởng nhất đến đời sống tự nhiên.

• Nâng cao nhận thức: Các bản ghi âm thực tế về âm thanh của rừng già hay tiếng kêu của các loài đặc hữu là công cụ giáo dục mạnh mẽ. Các trung tâm du khách tại các vườn quốc gia có thể sử dụng chúng để giúp bạn hiểu hơn về giá trị của thiên nhiên và tầm quan trọng của việc bảo vệ nó.

• Tôn trọng văn hóa địa phương: Việc bảo vệ môi trường tự nhiên luôn song hành với việc tôn trọng cộng đồng bản địa, những người có tri thức sâu sắc về hệ sinh thái. Công tác bảo tồn dựa trên khoa học giúp duy trì sự cân bằng này.

Tại Việt Nam, nhiều tổ chức phi chính phủ và viện nghiên cứu đã và đang sử dụng thiết bị thu âm sinh học trong các dự án bảo tồn quan trọng.

Tại khu bảo tồn thiên nhiên ở các tỉnh Cao Bằng và Hà Giang, các máy ghi âm được triển khai để theo dõi quần thể Vượn Cao Vít, một trong những loài linh trưởng hiếm nhất thế giới. Dữ liệu âm thanh giúp các nhà khoa học ước tính số lượng cá thể và phạm vi hoạt động của chúng mà không cần tiếp cận trực tiếp, tránh gây xáo trộn cho loài động vật vốn nhút nhát này.

Những nỗ lực này không chỉ bảo vệ các loài cụ thể mà còn góp phần bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái rừng núi đá vôi độc đáo, nơi cung cấp nguồn nước và sinh kế cho cộng đồng địa phương. Nó cho thấy công nghệ hiện đại khi được áp dụng đúng cách sẽ trở thành công cụ đắc lực cho việc khám phá và gìn giữ thiên nhiên một cách bền vững.

Khi bạn chuẩn bị cho chuyến đi tiếp theo, hãy nhớ rằng mỗi khu rừng, mỗi con suối đều là một phần của một hệ thống phức tạp. Việc trang bị kiến thức và các thiết bị phù hợp giúp hành trình của bạn thêm ý nghĩa và đóng góp tích cực vào việc bảo vệ những nơi bạn đặt chân đến.

Thiết bị này được chế tạo để chống chịu thời tiết, có thời lượng pin dài và hoạt động tự động để thu âm thanh trong tự nhiên.

Bạn cần có giấy phép từ ban quản lý vườn quốc gia hoặc tham gia vào một dự án nghiên cứu đã được cấp phép.

Dữ liệu này giúp xây dựng các quy định và tuyến đường an toàn, giảm thiểu tác động của bạn đến môi trường sống của động vật hoang dã.

Xem các thiết bị dã ngoại tại WeTrek.vn.