Thở tiêu điểm (Focus Breathing) là sự thay đổi nhỏ về góc nhìn và độ phóng đại khi bạn chuyển điểm lấy nét từ gần ra xa hoặc ngược lại.

Thở tiêu điểm là một đặc tính vật lý của ống kính, không phải lỗi. Nó xảy ra do sự dịch chuyển của các thấu kính bên trong khi lấy nét. Hiện tượng này làm cho khung hình của bạn có cảm giác như đang phóng to hoặc thu nhỏ một chút. Nó không ảnh hưởng đến ảnh tĩnh. Nó chỉ trở nên rõ rệt khi bạn quay video và thực hiện các cú chuyển nét (focus pull).

Đối với người quay phim ngoài trời, việc kiểm soát hiện tượng này giúp tạo ra những thước phim chuyên nghiệp, mượt mà. Nó giữ cho sự chú ý của người xem tập trung vào câu chuyện bạn muốn kể, thay vì bị phân tâm bởi sự thay đổi của khung hình.

Khi bạn tác nghiệp trong môi trường thiên nhiên, Thở tiêu điểm gây ra những ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng video. Các hiệu ứng này thường xuất hiện trong các bối cảnh cụ thể.

• Cú chuyển nét (Focus Pull): Đây là lúc Thở tiêu điểm lộ rõ nhất. Ví dụ, bạn đang quay một bông hoa sim tím trên đồi cát Mũi Né. Bạn muốn chuyển nét mượt mà ra con sóng ở phía xa. Một ống kính có độ thở lớn sẽ làm khung hình bị "phồng" lên hoặc "hóp lại" trong lúc chuyển nét. Điều này phá vỡ sự liền mạch của cảnh quay.
• Quay phim phong cảnh động: Tưởng tượng bạn đang ghi hình một dòng suối ở Vườn Quốc gia Cúc Phương. Bạn lấy nét vào chiếc lá trôi ở tiền cảnh, sau đó chuyển nét theo dòng chảy ra hậu cảnh. Thở tiêu điểm làm thay đổi bố cục một cách không mong muốn, khiến cảnh quay mất đi vẻ tự nhiên.
• Quay phim macro động vật: Khi quay cận cảnh một con côn trùng trên đỉnh Tà Xùa và cần thay đổi điểm nét từ mắt nó ra phần cánh, sự thay đổi khung hình dù nhỏ cũng làm người xem khó chịu. Video của bạn trông sẽ thiếu chuyên nghiệp.

Bạn có nhiều cách để giảm thiểu tác động của Thở tiêu điểm khi đi săn ảnh và quay phim ngoài trời. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu thiết bị đến kỹ thuật quay sẽ quyết định chất lượng sản phẩm cuối cùng.

Lựa chọn ống kính và thiết bị

Lựa chọn thiết bị phù hợp là bước đầu tiên. Các ống kính cine chuyên dụng được thiết kế để loại bỏ hoàn toàn Thở tiêu điểm, nhưng chúng đắt và cồng kềnh. Một số ống kính máy ảnh hiện đại cho nhiếp ảnh cũng có hiệu suất tốt với độ thở thấp. Nhiều máy ảnh mirrorless thế hệ mới có tính năng Bù trừ Thở tiêu điểm (Focus Breathing Compensation). Tính năng này tự động crop nhẹ vào khung hình để giữ góc nhìn không đổi khi bạn lấy nét. Hãy kiểm tra xem máy ảnh của bạn có hỗ trợ tính năng này không.

Kỹ thuật quay phim thực địa

Nếu thiết bị của bạn không có tính năng bù trừ, hãy áp dụng các kỹ thuật quay để hạn chế hiện tượng này.

• Tăng khẩu độ (chỉ số f): Sử dụng khẩu độ nhỏ hơn (số f lớn hơn, ví dụ f/8 hay f/11) sẽ tăng độ sâu trường ảnh. Khi đó, cả tiền cảnh và hậu cảnh đều tương đối nét, bạn không cần phải thực hiện các cú chuyển nét lớn. Kỹ thuật này hiệu quả khi quay phong cảnh rộng lớn như ruộng bậc thang Mù Cang Chải vào mùa lúa chín.
• Hạn chế chuyển nét đột ngột: Lên kế hoạch cho cú máy của bạn. Thay vì chuyển nét từ một vật thể rất gần sang một vật thể rất xa, hãy di chuyển máy ảnh một cách vật lý. Sử dụng gimbal hoặc slider để tiến lại gần hoặc lùi ra xa chủ thể giúp cảnh quay sống động hơn mà không cần thay đổi tiêu điểm quá nhiều.

Một chuyến đi quay phim outdoor thành công không chỉ dựa vào kỹ thuật. Nó còn phụ thuộc vào sự chuẩn bị và ý thức của bạn với môi trường.

Bảo quản thiết bị: Thời tiết Việt Nam rất khắc nghiệt. Khi quay ở vùng biển như Lý Sơn, hơi muối có thể ăn mòn thiết bị. Trong các hang động ở Phong Nha, độ ẩm cao là kẻ thù của linh kiện điện tử. Hãy trang bị túi máy ảnh chống sốc, chống nước và hộp chống ẩm. Luôn mang theo pin dự phòng và thẻ nhớ dung lượng lớn, bảo quản chúng ở nơi khô ráo.

Tuân thủ quy định: Trước khi bay flycam ở các địa điểm như Hà Giang hay các khu vực biên giới, bạn cần tìm hiểu và tuân thủ các quy định về bay. Nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên có quy định riêng để bảo vệ hệ sinh thái. Luôn hỏi ban quản lý hoặc kiểm lâm trước khi tác nghiệp.

Tôn trọng văn hóa: Khi chụp ảnh hoặc quay phim chân dung người dân tộc thiểu số, hãy luôn xin phép trước. Một nụ cười thân thiện và sự tôn trọng sẽ giúp bạn có được những khung hình chân thật. Đừng xả rác và luôn giữ gìn cảnh quan nguyên vẹn như lúc bạn đến.

Thở tiêu điểm có phải lúc nào cũng xấu không?
Không, một số nhà làm phim sử dụng nó như một hiệu ứng sáng tạo, nhưng trong hầu hết trường hợp quay phim chuyên nghiệp thì nó là một yếu tố không mong muốn.

Thở tiêu điểm có ảnh hưởng đến ảnh tĩnh không?
Nó không ảnh hưởng đến một bức ảnh đơn lẻ, nhưng bạn sẽ nhận thấy sự thay đổi khung hình nếu đang chụp ảnh theo kỹ thuật chồng nét (focus stacking).

Làm sao để kiểm tra độ thở của ống kính?
Bạn đặt máy ảnh lên tripod, lấy nét vào một vật ở gần, sau đó chuyển nét ra một vật ở xa và quan sát kỹ các cạnh của khung hình.

Xem các mẫu ống kính máy ảnh tại WeTrek.vn.