Thu hái bền vững là việc lấy tài nguyên tự nhiên (rau rừng, quả dại) vừa đủ dùng, không làm hại hệ sinh thái và tôn trọng sự tái tạo của thiên nhiên.

Thu hái bền vững là nguyên tắc khai thác tài nguyên thiên nhiên theo cách không làm cạn kiệt hoặc gây hại lâu dài cho hệ sinh thái. Trong các hoạt động khám phá thiên nhiên, điều này có nghĩa là bạn chỉ lấy những gì cần thiết cho nhu cầu cá nhân, ví dụ như một ít rau rừng cho bữa ăn, và đảm bảo hành động của bạn không ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của tự nhiên.

Nguyên tắc này đối lập hoàn toàn với việc khai thác tận diệt, thương mại hóa hoặc thu hái bừa bãi. Nó đòi hỏi sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm đối với môi trường nơi bạn đặt chân đến. Mục tiêu cuối cùng là để những người đến sau và các thế hệ tương lai cũng có cơ hội trải nghiệm thiên nhiên nguyên vẹn như bạn.

Khi bạn trekking trong một khu rừng nguyên sinh hay cắm trại bên một dòng suối, việc áp dụng thu hái bền vững mang lại nhiều lợi ích trực tiếp và gián tiếp. Nó không chỉ là một quy tắc mà còn là một phần của trải nghiệm khám phá có trách nhiệm.

• Bảo vệ đa dạng sinh học: Mỗi loài thực vật, dù nhỏ bé, đều đóng một vai trò trong hệ sinh thái. Việc thu hái quá mức một loại cây có thể làm mất đi nguồn thức ăn của động vật hoang dã, ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn và làm suy giảm sự đa dạng của khu vực.

• Tôn trọng cộng đồng bản địa: Nhiều cộng đồng sống gần rừng phụ thuộc vào các sản vật thiên nhiên để sinh sống. Việc bạn thu hái có ý thức thể hiện sự tôn trọng đối với nguồn tài nguyên và văn hóa của họ. Bạn là khách của thiên nhiên và của cả cộng đồng nơi đây.

• Duy trì vẻ đẹp cảnh quan: Cảnh quan hoang sơ là lý do chính thu hút bạn đến một địa điểm. Thu hái không bền vững, như bẻ cành cây lớn hay đào cả gốc lan rừng, sẽ phá hủy vẻ đẹp tự nhiên mà bạn và những người khác tìm kiếm.

• Đảm bảo an toàn cho bản thân: Thu hái bền vững đòi hỏi bạn phải có kiến thức. Việc tìm hiểu và nhận dạng chính xác các loài cây ăn được giúp bạn tránh nguy cơ ngộ độc từ những loài cây có độc tố. Đây là một kỹ năng sinh tồn quan trọng.

Để thực hành thu hái bền vững trong các chuyến đi, bạn cần tuân thủ một số nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả. Những nguyên tắc này giúp giảm thiểu tác động của bạn lên môi trường.

Tìm hiểu quy định địa phương

Trước mỗi chuyến đi, hãy tìm hiểu quy định của nơi bạn sắp đến. Các Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam như Cúc Phương, Pù Luông hay Bạch Mã thường có quy định rất nghiêm ngặt về việc cấm thu hái bất kỳ loại thực vật, động vật nào ra khỏi hệ sinh thái. Luôn tuân thủ các quy định này.

Nhận dạng chính xác 100%

Tuyệt đối không thu hái bất kỳ loại cây, nấm hay quả nào nếu bạn không chắc chắn 100% về khả năng ăn được của nó. Hãy đi cùng hướng dẫn viên địa phương, người có kinh nghiệm, hoặc sử dụng sách hướng dẫn, ứng dụng nhận dạng thực vật đáng tin cậy. Ví dụ, nhiều loại nấm độc trong rừng Đà Lạt có hình dáng rất giống nấm ăn được.

Chỉ lấy những gì bạn cần

Nguyên tắc quan trọng nhất là sự điều độ. Bạn chỉ nên hái một lượng vừa đủ cho một bữa ăn trong chuyến đi. Đừng thu hoạch để mang về nhà. Một quy tắc phổ biến là "quy tắc 1/10": không bao giờ lấy quá 1/10 số lượng của một loài cây trong một khu vực nhỏ. Hãy để lại phần lớn cho tự nhiên tái tạo và cho các loài động vật khác.

Thu hái đúng cách

Cách bạn thu hái cũng quan trọng như số lượng bạn lấy. Thay vì nhổ cả gốc, hãy dùng dao hoặc kéo cắt lá, cành hoặc hoa. Điều này cho phép cây tiếp tục sống và phát triển. Ví dụ, khi hái rau dớn, bạn chỉ nên ngắt những đọt non và để lại phần thân rễ.

Hành trình khám phá thiên nhiên Việt Nam mang lại nhiều cơ hội để bạn thực hành thu hái bền vững và làm phong phú thêm trải nghiệm của mình.

Khi trekking tại các vùng núi Tây Bắc như Hà Giang hay Sapa, bạn có thể học hỏi từ người dân bản địa cách nhận biết và hái các loại rau rừng như rau bò khai, tầm bóp. Họ sẽ chỉ cho bạn cách hái những phần non, để lại gốc cho cây phát triển cho mùa sau. Đây là một trải nghiệm văn hóa kết hợp kỹ năng sinh tồn ý nghĩa.

Trong các chuyến khám phá cao nguyên ở Tây Nguyên, bạn có thể bắt gặp những bụi sim rừng hay dâu da đất sai quả. Thay vì hái cả túi lớn, bạn chỉ nên nếm thử một vài quả để cảm nhận hương vị của núi rừng. Hành động nhỏ này thể hiện sự trân trọng của bạn đối với món quà của thiên nhiên.

Việc thực hành thu hái bền vững biến chuyến đi của bạn từ một hoạt động du lịch đơn thuần thành một hành trình học hỏi và kết nối sâu sắc hơn với tự nhiên.

Tôi có được phép thu hái thực vật trong Vườn Quốc gia không?

Hầu hết các Vườn Quốc gia Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức thu hái tài nguyên để bảo vệ hệ sinh thái nguyên vẹn.

Làm thế nào để biết một loại cây rừng có an toàn để ăn không?

Cách an toàn nhất là đi cùng hướng dẫn viên bản địa hoặc tra cứu thông tin từ nguồn đáng tin cậy trước khi sử dụng.

Thu hái bền vững có áp dụng cho việc câu cá không?

Có, bạn nên tuân thủ quy định về kích thước, số lượng cá được phép câu và thả lại những con cá nhỏ.

Để chuẩn bị tốt nhất cho các chuyến đi khám phá thiên nhiên, việc trang bị những dụng cụ phù hợp là rất cần thiết. Một con dao đa năng chất lượng sẽ giúp bạn xử lý nhiều tình huống, bao gồm cả việc thu hái đúng cách.

Xem các loại dao đa năng và dụng cụ dã ngoại tại WeTrek.vn.