Tìm lại vị trí (Relocation Skill) là một kỹ năng định hướng cơ bản trong các hoạt động ngoài trời. Nó cho phép bạn xác định lại vị trí chính xác của mình trên bản đồ sau khi bị mất phương hướng hoặc không chắc chắn về tọa độ hiện tại. Đây là kỹ năng sinh tồn quan trọng, giúp bạn giữ an toàn và tự tin khi di chuyển trong môi trường hoang dã. Thay vì hoảng loạn, bạn sẽ có một quy trình rõ ràng để bình tĩnh tìm lại đường đi.

Kỹ năng này kết hợp việc sử dụng bản đồ giấy, la bàn, thiết bị GPS và khả năng quan sát các đặc điểm tự nhiên xung quanh. Nắm vững kỹ năng này đảm bảo bạn luôn kiểm soát được hành trình, dù thiết bị điện tử hết pin hay tín hiệu vệ tinh yếu.

Trong mọi chuyến đi vào thiên nhiên, bạn đều có thể đối mặt với tình huống cần tìm lại vị trí. Kỹ năng này trở nên đặc biệt cần thiết trong các trường hợp sau:

• Bạn đi lệch khỏi đường mòn đã định sẵn do sương mù, mưa lớn hoặc trời tối.
• Bạn mất dấu đường mòn khi đi bộ trong rừng rậm, ví dụ như trekking tại Vườn quốc gia Cúc Phương hoặc Pù Luông.
• Thiết bị GPS hoặc điện thoại thông minh của bạn hết pin hoặc mất tín hiệu.
• Bạn đang ở trong một khu vực không có các dấu hiệu đường đi rõ ràng, như các thảo nguyên hoặc khu vực núi đá.
• Sau một thời gian di chuyển, bạn muốn kiểm tra và xác nhận lại vị trí của mình trên bản đồ để đảm bảo đi đúng lộ trình.

Ví dụ, khi bạn đang thực hiện cung đường Tà Năng - Phan Dũng, thời tiết thay đổi đột ngột và sương mù dày đặc làm bạn mất phương hướng. Lúc này, kỹ năng tìm lại vị trí sẽ giúp bạn xác định tọa độ và tìm đường quay lại an toàn.

Để tìm lại vị trí, bạn có thể áp dụng một hoặc kết hợp nhiều kỹ thuật khác nhau, từ truyền thống đến hiện đại.

Sử dụng bản đồ và la bàn

Đây là phương pháp nền tảng và đáng tin cậy nhất. Quy trình thực hiện bao gồm các bước sau:

1. Dừng lại và giữ bình tĩnh. Tìm một nơi an toàn để thực hiện các bước tiếp theo.
2. Định hướng bản đồ. Đặt la bàn lên bản đồ và xoay bản đồ cho đến khi hướng Bắc trên la bàn trùng với hướng Bắc trên bản đồ.
3. Xác định các đặc điểm địa hình xung quanh bạn. Tìm kiếm các điểm nổi bật như đỉnh núi, ngã ba sông, con dốc hoặc một khúc cua của đường mòn.
4. Đối chiếu các đặc điểm đó trên bản đồ. Tìm các ký hiệu tương ứng với những gì bạn quan sát được. Việc xác định được ít nhất hai hoặc ba điểm sẽ giúp bạn định vị chính xác hơn.
5. Vẽ các đường phương vị. Dùng la bàn lấy phương vị từ vị trí của bạn đến các điểm đã xác định. Giao điểm của các đường này trên bản đồ chính là vị trí của bạn.

Sử dụng thiết bị GPS và ứng dụng di động

Công nghệ hiện đại giúp việc định vị trở nên nhanh chóng. Các thiết bị GPS chuyên dụng hoặc điện thoại thông minh có cài đặt ứng dụng bản đồ (ví dụ: Google Maps, OsmAnd, Gaia GPS) có thể cho bạn biết tọa độ ngay lập tức. Tuy nhiên, bạn không nên phụ thuộc hoàn toàn vào chúng. Luôn mang theo pin dự phòng và chuẩn bị phương án dự phòng với bản đồ giấy và la bàn. Tín hiệu GPS có thể yếu hoặc mất hoàn toàn trong các hẻm núi sâu hoặc dưới tán lá rừng rậm.

Quan sát môi trường tự nhiên

Khi không có công cụ, bạn có thể dựa vào các dấu hiệu tự nhiên để xác định phương hướng một cách tương đối:

• Mặt trời: Mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây. Vào giữa trưa ở Việt Nam, mặt trời thường ở trên đỉnh đầu hoặc hơi nghiêng về phía Nam.
• Hướng dòng chảy: Các con suối nhỏ thường chảy xuống các con sông lớn hơn. Biết được tên con sông lớn trong khu vực sẽ giúp bạn định hướng.
• Thực vật: Một số loại cây hoặc rêu có thể phát triển mạnh hơn ở một hướng nhất định, nhưng phương pháp này không luôn chính xác và cần kinh nghiệm địa phương.

Kỹ năng tìm lại vị trí không chỉ giúp bạn an toàn mà còn giúp bạn trở thành người du lịch có trách nhiệm. Khi biết rõ vị trí của mình, bạn có thể tuân thủ nguyên tắc Không Để Lại Dấu Vết (Leave No Trace) hiệu quả hơn.

• Di chuyển trên các bề mặt bền vững: Việc đi đúng đường mòn giúp giảm thiểu xói mòn đất và bảo vệ thảm thực vật. Khi bị lạc, thay vì đi xuyên qua các bụi rậm, kỹ năng tìm lại vị trí giúp bạn tìm đường quay lại lối mòn một cách ít gây tác động nhất.
• Tôn trọng động vật hoang dã: Biết vị trí của mình giúp bạn tránh xa các khu vực nhạy cảm là nơi sinh sản hoặc sinh sống của động vật hoang dã.
• Bảo vệ nguồn nước: Khi định vị, bạn có thể tìm thấy các nguồn nước sạch trên bản đồ và lên kế hoạch lấy nước, cắm trại cách xa bờ sông, suối ít nhất 60 mét để tránh gây ô nhiễm.
• Tuân thủ quy định: Tại các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên, việc đi sai đường có thể khiến bạn vô tình xâm phạm vào các khu vực cấm hoặc vùng lõi cần bảo vệ nghiêm ngặt.

Việc định hướng tốt cũng giúp giảm thiểu nguy cơ cần đến các hoạt động tìm kiếm cứu nạn, vốn tiêu tốn nhiều nguồn lực và có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên.