Tối góc (Vignetting) là hiện tượng vùng rìa ảnh tối hơn so với trung tâm, có thể do thiết bị hoặc là một hiệu ứng sáng tạo để tập trung vào chủ thể.

Tối góc (Vignetting) là một hiệu ứng quang học khiến các góc hoặc rìa của một bức ảnh tối hơn đáng kể so với phần trung tâm. Hiện tượng này có thể xảy ra tự nhiên do đặc tính của ống kính và thiết bị, hoặc được các nhiếp ảnh gia chủ động tạo ra trong quá trình hậu kỳ để hướng sự chú ý của người xem vào chủ thể chính.

Trong các chuyến đi săn ảnh thiên nhiên, bạn có thể gặp hiện tượng tối góc do nhiều nguyên nhân. Hiểu rõ chúng giúp bạn kiểm soát khung hình tốt hơn, đặc biệt khi tác nghiệp ở những nơi có điều kiện ánh sáng phức tạp như rừng sâu hay hang động.

Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Đặc tính quang học: Nhiều ống kính, đặc biệt là ống góc rộng hoặc ống kính có khẩu độ lớn (ví dụ f/1.4, f/1.8), thường bị tối góc tự nhiên khi mở khẩu tối đa. Ví dụ, khi bạn chụp dải ngân hà ở Tà Đùng với ống kính 24mm f/1.8, hiện tượng tối góc sẽ dễ xuất hiện.
• Sử dụng filter và loa che nắng: Gắn nhiều filter xếp chồng lên nhau, như filter CPL và ND để phơi sáng dòng suối ở Pù Luông, có thể làm cản đường đi của ánh sáng vào cảm biến và gây ra tối góc. Sử dụng loa che nắng (lens hood) không đúng loại hoặc gắn sai cách cũng tạo ra hiệu ứng tương tự.
• Vật cản vật lý: Đôi khi, các bộ phận của thiết bị như ngón tay, dây đeo máy ảnh vô tình lọt vào rìa khung hình của ống kính góc siêu rộng cũng có thể gây ra hiện tượng tối góc không mong muốn.

Trong nhiếp ảnh du lịch và ngoài trời, tối góc vừa là một lỗi cần tránh, vừa là một công cụ sáng tạo hữu ích.

Khi nào là lỗi?

Tối góc được xem là một lỗi kỹ thuật khi nó làm mất chi tiết quan trọng ở vùng rìa bức ảnh và tạo cảm giác thiếu chuyên nghiệp. Ví dụ, khi chụp một bức ảnh toàn cảnh ruộng bậc thang Mù Cang Chải vào mùa lúa chín, bạn muốn toàn bộ khung hình sáng đều để thể hiện sự hùng vĩ. Một hiệu ứng tối góc mạnh sẽ làm giảm sự ấn tượng của cảnh quan.

Khi nào là hiệu ứng sáng tạo?

Ngược lại, hiệu ứng tối góc nhẹ nhàng là một kỹ thuật bố cục hiệu quả. Nó hoạt động như một khung ảnh tự nhiên, giúp hướng mắt người xem vào trung tâm bức ảnh. Khi chụp chân dung một người dân bản địa ở Hà Giang, việc thêm một chút tối góc trong hậu kỳ sẽ làm nổi bật chủ thể khỏi nền cảnh núi non phía sau, tạo chiều sâu và cảm xúc cho bức ảnh.

Bạn có thể kiểm soát và khắc phục hiện tượng tối góc ngay tại thực địa hoặc trong quá trình xử lý hậu kỳ. Việc này đảm bảo bạn luôn có được bức ảnh đúng với ý đồ sáng tạo của mình.

Xử lý khi chụp

• Khép khẩu độ: Thay vì chụp ở khẩu độ lớn nhất, hãy thử khép khẩu xuống một hoặc hai stop (ví dụ từ f/1.8 xuống f/2.8 hoặc f/4). Điều này thường làm giảm đáng kể hiện tượng tối góc quang học.
• Tháo filter không cần thiết: Nếu không cần dùng đến, hãy tháo bớt các kính lọc (filter) để tránh tạo thành một đường hầm cản sáng.
• Kiểm tra loa che nắng: Luôn đảm bảo bạn đang dùng đúng loa che nắng cho ống kính và nó đã được lắp chính xác.
• Sử dụng tính năng trong máy ảnh: Nhiều máy ảnh kỹ thuật số hiện đại có chức năng "Lens Correction" hoặc "Vignette Control" để tự động bù trừ và giảm hiệu ứng tối góc ngay trên file JPEG.

Xử lý trong hậu kỳ

Các phần mềm chỉnh sửa ảnh chuyên nghiệp như Adobe Lightroom hay Photoshop cung cấp công cụ mạnh mẽ để khắc phục tối góc. Trong Lightroom, bạn chỉ cần vào mục "Lens Corrections", chọn đúng thông tin ống kính, và phần mềm sẽ tự động điều chỉnh độ sáng ở các góc ảnh. Bạn cũng có thể thêm hoặc bớt hiệu ứng này một cách thủ công để đạt được kết quả mong muốn.

Tối góc có làm giảm chất lượng ảnh không?
Tối góc cơ bản làm giảm độ sáng ở rìa ảnh nhưng có thể được khắc phục dễ dàng trong hậu kỳ mà không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng tổng thể.

Làm sao để thêm hiệu ứng Tối góc vào ảnh?
Bạn có thể thêm hiệu ứng này bằng công cụ "Vignetting" trong các phần mềm chỉnh sửa ảnh phổ biến như Lightroom hoặc Snapseed.

Ống kính nào dễ bị tối góc nhất?
Các ống kính góc rộng và ống kính có khẩu độ rất lớn thường là những loại dễ gặp hiện tượng tối góc quang học nhất khi mở khẩu tối đa.

Xem các mẫu ống kính máy ảnh phù hợp cho chuyến đi của bạn tại WeTrek.vn.