Tuyến thoát hiểm (Emergency Bailout Route) là gì?

Tuyến thoát hiểm là một lộ trình được lên kế hoạch trước, giúp bạn thoát khỏi một cung đường trekking hoặc leo núi một cách nhanh chóng và an toàn trong trường hợp khẩn cấp. Nó không phải là đường mòn chính bạn dự định đi. Thay vào đó, nó là một lựa chọn thay thế, thường ngắn hơn, dẫn đến một con đường, một khu dân cư hoặc một điểm an toàn có thể tiếp cận.

Việc lập kế hoạch cho một tuyến thoát hiểm là một phần quan trọng của kỹ năng định hướng và điều hướng ngoài trời. Nó thể hiện sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy ưu tiên an toàn trong mọi chuyến đi, từ đi bộ trong ngày ở Vườn Quốc gia Ba Vì đến các chuyến thám hiểm dài ngày ở cao nguyên đá Đồng Văn.

Tại sao bạn cần một Tuyến thoát hiểm?

Môi trường tự nhiên luôn tiềm ẩn những yếu tố bất ngờ. Một tuyến thoát hiểm giúp bạn chủ động đối phó với các tình huống không lường trước. Việc chuẩn bị sẵn một lối ra an toàn giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ chính bạn cùng các thành viên trong đoàn.

Các tình huống phổ biến cần đến tuyến thoát hiểm:

• Thời tiết thay đổi đột ngột: Mưa lớn, sương mù dày đặc hoặc giông bão có thể làm đường mòn chính trở nên nguy hiểm. Ví dụ, một cơn mưa rừng ở Vườn Quốc gia Cúc Phương có thể gây trơn trượt và làm các con suối dâng cao nhanh chóng.
• Vấn đề sức khỏe: Một thành viên trong đoàn bị chấn thương, say nắng hoặc kiệt sức và không thể tiếp tục hành trình dài.
• Thiếu hụt trang bị hoặc nhu yếu phẩm: Bạn hết nước uống, thực phẩm hoặc pin của các thiết bị định vị (GPS) cạn kiệt nhanh hơn dự kiến.
• Sai lầm trong điều hướng: Bạn nhận ra mình đã đi lạc khỏi đường mòn chính và việc quay lại sẽ tốn quá nhiều thời gian và sức lực.

Cách xác định và lên kế hoạch cho Tuyến thoát hiểm

Lập kế hoạch cho tuyến thoát hiểm đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu bản đồ và sử dụng công nghệ hiện đại. Bạn cần thực hiện việc này trước khi bắt đầu chuyến đi.

Nghiên cứu bản đồ địa hình (Topographic Map)

Bản đồ địa hình là công cụ nền tảng để xác định các tuyến thoát hiểm tiềm năng. Khi xem bản đồ, bạn cần tìm kiếm các đặc điểm sau:

• Các đường mòn giao cắt: Tìm những con đường mòn nhỏ hơn giao với đường mòn chính của bạn và dẫn ra khỏi khu vực hoang dã.
• Đường bộ hoặc đường dân sinh: Xác định bất kỳ con đường nào, dù là đường nhựa hay đường đất, nằm gần lộ trình của bạn. Đây là những điểm thoát hiểm lý tưởng.
• Sông hoặc suối lớn: Một số con sông có thể dẫn bạn về phía hạ lưu, nơi có các khu dân cư. Tuy nhiên, bạn cần đánh giá cẩn thận xem việc đi dọc theo bờ sông có an toàn không.
• Thung lũng và sườn núi: Tìm kiếm các thung lũng hoặc sườn núi thoai thoải dẫn xuống các khu vực thấp hơn. Tránh các sườn núi quá dốc hoặc có vách đá.

Ví dụ, khi lên kế hoạch trekking cung Tà Năng - Phan Dũng, bạn có thể xem bản đồ và xác định các con đường mòn của người dân địa phương dẫn ra các rẫy cà phê hoặc đường tỉnh lộ gần đó.

Sử dụng công cụ kỹ thuật số

Các ứng dụng bản đồ và thiết bị GPS là trợ thủ đắc lực cho việc lập kế hoạch. Bạn có thể sử dụng các ứng dụng như AllTrails, Gaia GPS hoặc các bản đồ ngoại tuyến (offline maps) trên điện thoại thông minh.

• Tải bản đồ ngoại tuyến: Luôn tải trước bản đồ của toàn bộ khu vực bạn sẽ đi qua. Điều này đảm bảo bạn có thể truy cập bản đồ ngay cả khi không có sóng điện thoại.
• Đánh dấu các điểm thoát hiểm: Sử dụng tính năng đánh dấu (waypoint) để lưu lại vị trí các tuyến thoát hiểm tiềm năng ngay trên bản đồ số của bạn. Ghi chú rõ ràng, ví dụ: "Lối ra đường 715" hoặc "Làng gần nhất".
• Chia sẻ kế hoạch: Gửi tệp GPX hoặc ảnh chụp màn hình kế hoạch lộ trình, bao gồm cả các tuyến thoát hiểm, cho một người tin cậy ở nhà.

Tuyến thoát hiểm và trách nhiệm bảo tồn

Sử dụng tuyến thoát hiểm không có nghĩa là bạn được phép đi tắt qua mọi địa hình. Trách nhiệm bảo vệ môi trường vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Một người đi có trách nhiệm sẽ luôn tuân thủ các nguyên tắc Không để lại dấu vết (Leave No Trace).

• Ưu tiên các lối đi có sẵn: Ngay cả khi đó là tuyến thoát hiểm, hãy cố gắng đi trên các đường mòn hiện có để tránh làm tổn hại thảm thực vật.
• Giảm thiểu tác động: Di chuyển cẩn thận, tránh dẫm đạp lên cây non và không làm xáo trộn môi trường sống của động vật hoang dã.
• Bảo vệ nguồn nước: Nếu tuyến thoát hiểm của bạn đi qua một con suối, tuyệt đối không xả rác hay chất thải xuống nguồn nước. Đây có thể là nguồn nước sinh hoạt của các cộng đồng phía hạ nguồn.
• Tuân thủ quy định: Tại các khu bảo tồn thiên nhiên hoặc vườn quốc gia như Pù Luông hay Phong Nha - Kẻ Bàng, việc đi ra khỏi đường mòn được cấp phép có thể bị cấm. Luôn tìm hiểu và tuân thủ quy định của ban quản lý.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào tôi nên sử dụng tuyến thoát hiểm?

Bạn nên sử dụng tuyến thoát hiểm khi gặp tình huống khẩn cấp về sức khỏe, thời tiết xấu đột ngột hoặc thiếu hụt các trang thiết bị sinh tồn thiết yếu.

Lên kế hoạch tuyến thoát hiểm có cần thiết cho chuyến đi trong ngày không?

Có, mọi chuyến đi ngoài trời, dù ngắn hay dài, đều cần có kế hoạch thoát hiểm để đảm bảo an toàn tối đa trước các tình huống bất ngờ.

Tôi có nên thông báo cho ai về tuyến thoát hiểm của mình không?

Bạn luôn cần chia sẻ toàn bộ kế hoạch hành trình, bao gồm cả các tuyến thoát hiểm dự phòng, với một người liên lạc đáng tin cậy trước khi khởi hành.

Chuẩn bị một tuyến thoát hiểm đáng tin cậy là kỹ năng sinh tồn và điều hướng cơ bản. Nó thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với thiên nhiên và sự nghiêm túc với an toàn của bản thân. Xem các thiết bị định hướng và sinh tồn cần thiết tại WeTrek.vn.