Vây ổn định (skeg) là một bộ phận giống như một chiếc vây cá, được gắn ở dưới đuôi của thuyền kayak, ván chèo đứng (SUP), hoặc packraft. Chức năng chính của nó là giúp phương tiện di chuyển thẳng trên mặt nước, một đặc tính gọi là giữ hướng (tracking). Skeg có thể được thiết kế cố định hoặc có cơ chế thu vào bên trong thân thuyền khi không cần dùng đến.

Nó hoạt động bằng cách tạo ra một điểm kháng lực ở phía sau thuyền. Khi gió hoặc sóng đẩy vào một bên hông thuyền, skeg sẽ ngăn phần đuôi thuyền bị trượt ngang, giữ cho mũi thuyền luôn hướng về phía trước. Điều này giúp bạn duy trì một đường đi thẳng mà không cần liên tục dùng mái chèo để điều chỉnh.

Vây ổn định (skeg) mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người chèo, đặc biệt trong các điều kiện môi trường cụ thể ở Việt Nam.

• Giữ hướng đi thẳng (Tracking): Đây là công dụng quan trọng nhất. Khi chèo trên các mặt nước rộng như Vịnh Hạ Long hoặc hồ Trị An, skeg giúp thuyền của bạn đi thẳng một cách dễ dàng, giảm bớt công sức điều chỉnh hướng liên tục.
• Chống lại tác động của gió tạt ngang (Crosswinds): Gió thổi ngang hông là một thử thách phổ biến. Skeg giúp ổn định phần đuôi thuyền, ngăn không cho gió đẩy thuyền lệch khỏi hải trình dự định.
• Cải thiện hiệu suất chèo: Vì bạn không phải tốn nhiều năng lượng vào các động tác chèo điều chỉnh (corrective strokes), mỗi cú chèo của bạn sẽ tập trung vào việc đẩy thuyền tiến về phía trước. Điều này giúp bạn đi xa hơn và ít mệt mỏi hơn.

Việc sử dụng skeg phụ thuộc vào điều kiện mặt nước và mục tiêu của chuyến đi. Bạn nên hạ skeg xuống trong các trường hợp sau:

• Chèo trên mặt nước rộng, có gió: Khi khám phá các vịnh lớn như Lan Hạ hoặc các hồ nước rộng, gió thường mạnh. Skeg sẽ là công cụ hỗ trợ hiệu quả để bạn giữ vững hướng đi.
• Di chuyển quãng đường dài: Cho các chuyến đi kéo dài nhiều cây số, việc duy trì một đường đi thẳng giúp tiết kiệm sức lực đáng kể. Skeg giúp bạn chèo một cách hiệu quả và nhàn hơn.
• Khi có dòng chảy nhẹ hoặc sóng nhỏ: Skeg giúp thuyền ổn định hơn khi di chuyển qua các vùng nước có dòng chảy hoặc gợn sóng nhẹ.

Ngược lại, bạn nên thu skeg lên trong các tình huống:

• Chèo ở vùng nước nông: Tại các khu vực gần bờ, sông cạn như một số đoạn sông Nho Quế, hoặc các vùng rừng ngập mặn Cần Giờ, skeg có thể bị mắc vào đá, cát hoặc rễ cây, gây hư hỏng.
• Khi cần sự linh hoạt cao: Nếu bạn cần xoay trở thuyền nhanh chóng để né chướng ngại vật hoặc chèo ở những con lạch hẹp, việc thu skeg lên sẽ giúp thuyền linh hoạt hơn.

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa vây ổn định (skeg) và bánh lái (rudder). Dù cả hai đều nằm ở đuôi thuyền, chúng có chức năng và cách hoạt động khác nhau.

Vây ổn định (skeg) (Skeg)

• Mục đích: Giúp thuyền đi thẳng.
• Hoạt động: Cố định hoặc thu vào/hạ xuống theo một đường thẳng.
• Điều khiển: Không dùng để lái. Bạn vẫn dùng mái chèo để chuyển hướng.

Bánh lái (rudder) (Rudder)

• Mục đích: Dùng để lái, thay đổi hướng di chuyển của thuyền.
• Hoạt động: Có thể xoay qua trái và phải.
• Điều khiển: Được kết nối với bàn đạp chân trong khoang lái, cho phép bạn điều khiển hướng thuyền mà không cần dùng mái chèo.

Sử dụng vây ổn định (skeg) một cách có ý thức cũng là một phần của hoạt động thể thao dưới nước bền vững. Khi chèo thuyền, bạn cần chú ý đến môi trường xung quanh để giảm thiểu tác động.

• Tránh làm tổn thương đáy nước: Tại các vùng biển có hệ sinh thái nhạy cảm như rạn san hô ở Côn Đảo hay Phú Quốc, hoặc các thảm cỏ biển, hãy luôn thu skeg lên khi vào vùng nước nông. Một chiếc skeg va quệt có thể làm gãy san hô hoặc phá hủy môi trường sống của sinh vật biển.
• Tuân thủ quy định địa phương: Các khu bảo tồn biển hoặc vườn quốc gia như Cát Bà thường có quy định riêng về hoạt động dưới nước. Luôn tìm hiểu và tuân thủ các hướng dẫn để bảo vệ hệ sinh thái.
• Giảm xáo trộn môi trường sống: Một chiếc thuyền di chuyển ổn định và ít phải điều chỉnh hướng sẽ tạo ra ít tiếng ồn và sự xáo trộn dưới mặt nước hơn, giúp giảm ảnh hưởng đến các loài sinh vật thủy sinh.