Xác định hướng qua trăng là kỹ năng sinh tồn dùng hình dạng và vị trí mặt trăng để tìm ra phương hướng khi không có la bàn, đặc biệt hữu ích vào ban đêm.

Trong các chuyến đi rừng, trekking hay dã ngoại, việc lạc mất phương hướng là một rủi ro thực tế. Các thiết bị điện tử như GPS có thể hết pin hoặc hỏng. La bàn có thể bị mất. Lúc này, những kỹ năng sinh tồn cơ bản dựa vào tự nhiên trở nên vô giá. Xác định hướng qua trăng (Moon Phase Direction) là một kiến thức cổ xưa, giúp bạn tìm ra hướng Bắc hoặc Nam chỉ với việc quan sát bầu trời đêm. Đây là một phần quan trọng của triết lý Bushcraft, nhấn mạnh sự tự chủ và khả năng hòa hợp với thiên nhiên mà không phụ thuộc vào công nghệ.

Nguyên tắc này hoạt động dựa trên một sự thật đơn giản. Mặt trăng không tự phát sáng. Chúng ta nhìn thấy mặt trăng vì nó phản chiếu ánh sáng từ mặt trời. Do đó, phần được chiếu sáng của mặt trăng luôn hướng về phía mặt trời. Bằng cách hiểu được quy luật này và sự di chuyển của mặt trăng trên bầu trời, bạn có thể suy ra các hướng chính.

Giống như mặt trời, mặt trăng cũng mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây. Tuy nhiên, hình dạng của nó thay đổi mỗi đêm, và chính hình dạng này là chìa khóa để bạn định vị.

Việt Nam nằm ở Bắc Bán cầu, vì vậy chúng ta sẽ áp dụng chung một quy tắc. Kỹ thuật này hiệu quả nhất khi trăng có hình lưỡi liềm, không áp dụng cho trăng tròn hoặc đêm không trăng.

Bạn cần biết mặt trăng đang trong giai đoạn "tròn dần" hay "khuyết dần".

• Trăng thượng huyền (Waxing Moon): Đây là giai đoạn từ trăng mới đến trăng tròn. Trăng mọc vào ban ngày và lặn vào ban đêm. Hình dạng của nó giống chữ D.
• Trăng hạ huyền (Waning Moon): Đây là giai đoạn từ sau trăng tròn đến trăng mới. Trăng mọc vào ban đêm và lặn vào ban ngày. Hình dạng của nó giống chữ C.

Nếu bạn thấy mặt trăng có hình dạng lưỡi liềm trong khoảng thời gian trước đêm rằm (trước ngày 15 âm lịch), đó là trăng thượng huyền. Hãy tưởng tượng một đường thẳng nối hai chóp của hình lưỡi liềm đó. Kéo dài đường thẳng này xuống phía chân trời. Điểm đó sẽ chỉ về hướng Nam.

Ví dụ: Khi bạn đang đi rừng ở Vườn Quốc gia Cúc Phương vào một đêm đầu tháng âm lịch, bạn thấy trăng lưỡi liềm. Đường thẳng nối hai đỉnh của trăng sẽ chỉ về phía Nam.

Nếu bạn thấy mặt trăng có hình dạng lưỡi liềm sau đêm rằm (sau ngày 15 âm lịch), đó là trăng hạ huyền. Tương tự, bạn hãy nối hai chóp của hình lưỡi liềm bằng một đường thẳng tưởng tượng. Kéo dài đường thẳng này xuống chân trời. Điểm đó sẽ chỉ về hướng Bắc.

Ví dụ: Trong một chuyến trekking đêm ở Tà Năng, Phan Dũng vào khoảng ngày 20 âm lịch, bạn sẽ thấy trăng hạ huyền. Đường thẳng nối hai đỉnh của trăng sẽ chỉ về phía Bắc.

• Phương pháp này chỉ mang tính tương đối. Nó giúp bạn tìm ra hướng Nam hoặc Bắc một cách tổng quan, không chính xác tuyệt đối như la bàn.
• Độ chính xác cao hơn khi mặt trăng ở vị trí cao trên bầu trời, không phải lúc nó vừa mọc hay sắp lặn.
• Điều kiện thời tiết ảnh hưởng lớn. Mây mù che khuất mặt trăng sẽ làm phương pháp này vô dụng.
• Kỹ năng này không dùng được vào đêm trăng tròn vì bạn không có "chóp" để nối, cũng như đêm không trăng.

Học cách đọc các dấu hiệu của tự nhiên như mặt trăng không chỉ là một kỹ năng sinh tồn. Nó còn là một cách để kết nối sâu sắc hơn với môi trường. Khi bạn dựa vào thiên nhiên để tìm đường, bạn học cách quan sát và tôn trọng các quy luật của nó. Đây chính là cốt lõi của Bushcraft bền vững. Kỹ năng này không tiêu tốn tài nguyên, không để lại dấu vết, và khuyến khích sự khiêm tốn trước tự nhiên. Nó nhắc nhở chúng ta rằng những kiến thức cơ bản nhất đôi khi lại là những công cụ sống còn hiệu quả nhất.

Phương pháp này có chính xác 100% không?

Không, phương pháp này chỉ cung cấp hướng tương đối và nên kết hợp với các kỹ năng khác.

Tôi có thể dùng cách này ở Nam Bán cầu không?

Không, các quy tắc sẽ đảo ngược hoàn toàn ở Nam Bán cầu.

Thời điểm nào tốt nhất để xác định hướng qua trăng?

Thời điểm tốt nhất là khi mặt trăng ở vị trí cao nhất trên bầu trời.

Để chuẩn bị tốt nhất cho mọi chuyến đi, một chiếc la bàn đáng tin cậy vẫn là công cụ không thể thiếu. Xem các mẫu la bàn chính hãng tại WeTrek.vn.