Xung đột người–động vật là những tương tác tiêu cực giữa con người và động vật hoang dã, gây hại cho cả hai bên khi hoạt động trong môi trường tự nhiên.

Xung đột người–động vật (Human–Wildlife Conflict) là gì?

Xung đột người–động vật (Human–Wildlife Conflict) mô tả các tình huống mà nhu cầu hoặc hành vi của con người và động vật hoang dã giao thoa tiêu cực. Trong bối cảnh du lịch sinh thái, nó xảy ra khi các hoạt động của bạn trong tự nhiên, như trekking hay cắm trại, dẫn đến hậu quả xấu cho bạn hoặc cho các loài động vật. Xung đột này không chỉ là những cuộc đối đầu trực tiếp. Nó còn bao gồm việc động vật bị thay đổi hành vi tự nhiên do sự hiện diện của con người.

Nguyên nhân chính gây ra xung đột trong các hoạt động ngoài trời

Hiểu rõ nguyên nhân giúp bạn chủ động phòng tránh các tình huống không mong muốn. Xung đột thường bắt nguồn từ ba yếu tố chính sau đây.

Mở rộng hoạt động vào môi trường sống của động vật

Khi bạn đi sâu hơn vào các khu rừng, vườn quốc gia, hay các khu bảo tồn, bạn đang bước vào lãnh thổ của động vật hoang dã. Sự gia tăng các tuyến trekking mới, khu cắm trại, hoặc các hoạt động khám phá như night tour làm tăng tần suất gặp gỡ giữa người và động vật. Động vật có thể cảm thấy bị đe dọa bởi sự hiện diện của bạn, dẫn đến các hành vi tự vệ.

Hành vi không phù hợp của con người

Đây là nguyên nhân phổ biến và dễ kiểm soát nhất. Các hành động của bạn có thể vô tình gây ra xung đột.

• Cho động vật ăn: Hành động này làm chúng mất khả năng tự kiếm ăn, trở nên phụ thuộc và hung hăng hơn để đòi thức ăn từ con người.

• Vứt rác và thức ăn thừa bừa bãi: Mùi thức ăn thu hút các loài như lợn rừng, khỉ, và các loài gặm nhấm đến gần khu vực của con người.

• Gây tiếng ồn lớn: Âm thanh lớn từ loa di động hay các cuộc nói chuyện to tiếng làm phiền và gây căng thẳng cho động vật, đặc biệt là các loài chim và thú nhút nhát.

• Tiếp cận quá gần để chụp ảnh: Việc cố gắng đến gần để có một bức ảnh đẹp có thể bị động vật xem là hành vi xâm phạm, khiến chúng tấn công để tự vệ.

Mất môi trường sống tự nhiên

Đây là một nguyên nhân ở quy mô lớn hơn. Khi môi trường sống tự nhiên của động vật bị thu hẹp do các hoạt động phát triển, chúng buộc phải di chuyển đến gần các khu vực có con người sinh sống hoặc hoạt động để tìm kiếm thức ăn và nơi trú ẩn. Điều này làm tăng khả năng xảy ra các cuộc chạm trán không mong muốn.

Các dạng xung đột thường gặp khi khám phá thiên nhiên Việt Nam

Tại Việt Nam, bạn có thể gặp một số dạng xung đột cụ thể trong các chuyến đi của mình. Nhận biết chúng giúp bạn chuẩn bị tốt hơn.

Khỉ và voọc tại các điểm du lịch: Tại Vườn quốc gia Cát Bà, bán đảo Sơn Trà, hay Côn Đảo, khỉ đã quen với sự hiện diện của con người. Chúng thường giật thức ăn, túi xách, và các vật dụng cá nhân của du khách. Hành vi này là kết quả trực tiếp của việc du khách cho chúng ăn trong thời gian dài.

Chạm trán voi hoang dã: Tại các Vườn quốc gia như Yok Đôn (Đắk Lắk) hoặc Pù Mát (Nghệ An), voi hoang dã có thể xuất hiện trên các tuyến đường mòn hoặc gần khu vực canh tác ven rừng. Các cuộc chạm trán này thường nguy hiểm nếu bạn không biết cách giữ khoảng cách và phản ứng bình tĩnh.

Gặp rắn trên đường mòn: Rắn là một phần của hệ sinh thái rừng Việt Nam. Xung đột xảy ra khi người đi trekking vô tình giẫm phải hoặc đến quá gần chúng. Hầu hết các loài rắn sẽ lẩn tránh khi cảm nhận được sự di chuyển của con người, nhưng các cuộc gặp gỡ bất ngờ có thể dẫn đến việc chúng cắn để tự vệ.

Ong và côn trùng: Khi đi rừng, việc vô tình đi vào khu vực có tổ ong, đặc biệt là ong vò vẽ, có thể gây ra các cuộc tấn công hàng loạt. Ngoài ra, các loài như vắt, muỗi, và kiến ba khoang cũng là một dạng xung đột, gây phiền toái và các vấn đề sức khỏe.

Nguyên tắc ứng xử để giảm thiểu xung đột

Trách nhiệm của mỗi người tham gia hoạt động ngoài trời là giảm thiểu tác động của mình lên môi trường tự nhiên. Áp dụng các nguyên tắc sau để đảm bảo an toàn cho bạn và bảo vệ động vật hoang dã.

• Giữ khoảng cách an toàn: Luôn giữ một khoảng cách tôn trọng với mọi loài động vật hoang dã. Sử dụng ống nhòm hoặc ống kính tele để quan sát và chụp ảnh từ xa.

• Không bao giờ cho động vật ăn: Thức ăn của con người không phù hợp và có thể gây hại cho hệ tiêu hóa của động vật. Việc cho ăn cũng làm thay đổi hành vi tự nhiên của chúng.

• Bảo quản thực phẩm và xử lý rác đúng cách: Đựng thức ăn trong các hộp kín mùi. Thu gom tất cả rác thải, bao gồm cả vỏ trái cây, và mang chúng ra khỏi rừng. Không để lại bất cứ thứ gì.

• Đi đúng đường mòn wy định: Việc di chuyển trên các lối mòn có sẵn giúp hạn chế tác động đến thảm thực vật và giảm nguy cơ làm phiền đến nơi ở của động vật.

• Di chuyển nhẹ nhàng và giữ im lặng: Quan sát trong im lặng giúp bạn có cơ hội nhìn thấy động vật trong hành vi tự nhiên của chúng và tránh làm chúng giật mình.

• Tìm hiểu về điểm đến: Trước mỗi chuyến đi, hãy tìm hiểu về các loài động vật đặc trưng tại khu vực đó và các quy tắc ứng xử cụ thể tại vườn quốc gia hay khu bảo tồn bạn sắp đến.

Câu hỏi thường gặp

Làm gì khi bất ngờ gặp động vật hoang dã trên đường đi?
Bạn cần giữ bình tĩnh, không la hét hay bỏ chạy, và từ từ lùi lại để tạo khoảng cách an toàn.

Tại sao không nên cho khỉ ăn ở các điểm du lịch?
Việc này khiến khỉ mất khả năng tìm kiếm thức ăn tự nhiên và trở nên hung hăng hơn với con người.

Làm thế nào để tránh rắn khi đi trekking?
Bạn nên mang giày cổ cao, dùng gậy trekking dò phía trước và đi trên các lối mòn quang đãng.

Trở thành một người khám phá có trách nhiệm giúp bảo vệ vẻ đẹp hoang dã của Việt Nam cho các thế hệ tương lai. Chuẩn bị kỹ lưỡng các trang bị phù hợp sẽ giúp chuyến đi của bạn an toàn và trọn vẹn hơn. Xem các trang bị dã ngoại cần thiết tại WeTrek.vn.